Tanzania: Where a whole VP can vanish into thin air

When the Tanzanian vice president Emmanuel Nchimbi ‘resigned’ towards the end of August and vanished, it took me some time to believe, let alone understand. More than a month later, a question many are asking now is: how can an elephant sink in a cup of tea?
I wondered how a country we believed and used to proudly refer to as an island of peace amid a turbulent African continent – ensnared in autocracy, bad governance, corruption, and gratuitous degeneracy – has damagingly changed.
        Being a Tanzanian, the prevailing situation exposes the whole shebang of how the country our forefathers and mothers painstakingly liberated changed so as to need a second liberation. The beacon of hope Tanzanians built, if anything, is a bar pin of chaos, callousness, and unpredictability.Politically unstable neighbours we used to laugh at, and tower over, are now laughing at us. Loyalty has overthrown merit and deceit replaced honesty.
        Due to what became of us, a new spirit descended on the Tanzanian Gen Zs who pulled off the mask of ‘cohesion and peace’ and went against the wrong belief that they’re fraidy-cats. They staged demonstrations following the contested October 2025 general election in which more than 500 were killed, according to government figures. For the first time, we witnessed our peace evaporate into the thin air. People who used to call each other ndugu, or kith and kin, abducted and disappeared their own ’ndugu’. Thus far, nobody except those who killed them knows the actual number of fatalities resulting from power lust under the beloved ruling party, Chama Cha Mapinduzi (CCM).
        If former Ugandan strongman Idi Amin were still alive, he would laugh at how a country that taught him a lesson about accountability, human rights, justice, and good governance failed to learn its own lesson. Aside from the above violations, nothing shocked the world like the ‘resignation’, or call it firing, of Vice President Nchimbi recently. It reminds me of how Tanzania’s founding father Julius Nyerere wisely fired Aboud Jumbe, then vice president in 1984 – a year before Nyerere abdicated – for arrogance and seeking to question his power.
        Nevertheless, what transpired recently vis-à-vis Nchimbi has never been understood, especially how a whole VP can disappear. That’s because Nchimbi, whom many Tanzanians believe was fired, resigned through social media instead of through the appointing authorities and was soon expelled from the ruling party.
        To cap it all, since then, Nchimbi has neither spoken nor been seen in public. In his resignation, he promised that he would retire from public life, but up until I pen this piece, Tanzanians do not  know if he is free or jailed. Those who wrongly might think I’m making this up must show us where Nchimbi is and how he is faring.
The doubting Thomases like myself would like to know why Nchimbi was fired and why he is nowhere to be seen. I say so because he didn’t even hand over his office.
        In sum, jailing or intimidating opponents isn’t a new thing on our continent. Again, things have dramatically changed in my beloved Tanzania, so one famous opposition leader was shot but miraculously survived after the wasiojulikana (the anonymous ones) pumped 16 bullets into his body.Thereafter, for his crime of refusing to die, the man was charged with treason. Up until now, the man has been languishing behind bars simply because he refused to die. Indeed, things have changed dramatically so to speak.

Source: Daily Monitor, Sunday yesterday.

Namna ya kuimarisha mahaba hata baada ya kupata watoto

Kuna kisa tulisoma kuhusu wanandoa wawili. Baba hakutaka mkewe kujifungua kwa njia ya kawaida kwa kuchelea via vya uzazi vingepanuka na kuathiri maisha ya wawili hawa kingono. Hivyo, kila mama alipopata ujauzito, alijifungua kwa kufanyiwa upasuaji si kwa sababu alikuwa hawezi kujifungua kwa njia ya kawaida bali kwa matakwa na shinikizo la mumewe.
Kwanza, huu ni ujinga wa kiwango cha laami. Mama, hata ajifunge watoto mia, hakuna kinachobadilika na uwezo na utendaji wake kingono unabakia kuwa kawaida. Hivyo, wanaofanya au kuamini hivi ni matokeo ya ujinga na kukataa kujielimsha.       
            Mbali na hali hii ya kimaumbile, lipo suala kisaikolojia.Mama anapojifungua anaweza kukumbwa na kile kiitwacho postpartum depression au msongo wa mawazo baada ya kujifungua japo si wote au wengine hupata wasijue hali hii tokana na uwezo wao wa kuelewa. Hali hii mama huwa na msongo wa mawazo kiasi cha kukosa furaha, kupoteza hamu ya kula, kuchukia na kujichukia, huzuni, kujiona hana thamani na mengine mengi. Hiki huwa kipindi kigumu kwa wale wanaokumbwa na hali hii. Ni kipindi ambacho uhitaji uelewa wa hali ya juu kwa wenza wao ili waweze kuwasaidia badala ya kuwahukumu na hata kuwa sababu nyingine ya maumivu.
            Tukirejea kwenye mpito wa kujifungua, kisa kifuatacho kinaweza kutoa jibu. Wanandoa wawili waliochukua muda mrefu kupata mtoto hatimaye, walibahatika kupata mtoto wao kifungua mimba. Siku hiyo walifurahi sana na kumshukuru Mungu kwa hili.  Kila mmoja alijiona kukamilika sasa wasijue ndo ulikuwa mwanzo wa changamoto za uzazi. Haukupita muda, mama akawa bize na mtoto kiasi cha mume kujihisi kama hakuwa hakupendwa tena. Mume alianza kulalamikia hali hiii. Bila kuficha, alimwambia mkewe kuwa alikuwa akiona kama mapenzi kwake, ima yalikuwa yameisha au yalikuwa yamehamia kwa kichanga. Maskini, si mama wala baba aliyejua hali hii.
            Katika kutafuta suluhu, baba alimwendea mama yake na kumueleza kila kitu. Badala ya kumuonea huruma na kumpa jibu alilotafuta mwanae, mama aliangua kicheko kiasi cha kumsababishia maudhi na kukata tamaa mkazamwana wake. Katika busara na uzoefu wake, mama alimwambia mwanae kuwa si kweli kuwa mkazamwanae alikuwa akimchukia mwanae. Hivyo, alimshauri naye kuanza kumpenda mtoto kama ambavyo mkewe alikuwa akimpenda na hata kumjali.
            Baba alirudi nyumbani na kuanza kuonyesha mapenzi kwa mtoto kiasi cha mkewe naye kuona kama alivyoona yeye na kuanza kulalamika. Hali iliendelea hivyo kwa muda hadi wawili walipokwenda kwa mama mzazi wa mume. Kama awali, mama aliangua kicheko kwa furaha kiasi cha kuwachanganya wahusika wasijue ni kwanini.
             Kufupisha hadithi ndefu, mama wa baba aliwashauri wanandoa hawa wasimpende mtoto tu bali nao wajipende na kupendana. Waliporudi nyumbani walianza kumhudumia mtoto bila kujisahau kama mwanzo na huo ulikuwa ndiyo mwisho wa tatizo lao ambalo kimsingi, lilitokana na ukosefu wa welewa na uzoefu.  Watoto hutumia muda mwingi wa wazazi kuliko wao wautumiavyo wao kwa wazazi. Hivyo, ni vizuri wazazi wapime na kutumia muda wao katika masuala ya malezi bila kusahau kuwa nao wanahitaji kujaliwa na upendo sawa na watoto.
            Kinachotakiwa kipindi hiki ni uelewa na kujaliana ili muweze kuwalea na kuwafurahia watoto wenu. Kupata watoto ni hitajio la ndoa lenye majukumu mengi mapya ambalo linawapasa wahusika kupima mambo. Watoto na changamoto zao haviepukiki katika ndoa. Kwani, baada ya kipindi cha uchanga wakafikia balehe au kuvunja uongo, pia huwa na changamoto zake.
            Hapa kuna kisa pia. Baada ya wazazi kuzaa, kulea, na kukuza binti, alianza shule na kupewa mimba. Baba alianza kumlaumu mama kwa malezi mabaya kana kwamba ima yeye hakuwa na jukumu hili au mama alikuwa ima anamtunzia binti siri au akienda na binti huko alikopatia mimba. Wazazi mnapopata chagamoto kama hii, siri ya kwanza ni kuungana na kuikabili mkiwa kitu kimoja kwa sababu kama ni aibu au hasara inawakumba wote kwa usawa.
            Tuhitimishe. Changamoto za malezi haziepukiki na ni mambo ya kawaida. Hivyo, wazazi msifarakane kwa mambo ya mpito kwa vile hata hao watoto wanayo maisha yao.
Chanzo: Mwananchi J'pili leo.

Fyatu afyatuliwa na kutubia kwa kuwafyatua mafyatu

 

Niseme wazi. Leo, sifyatui yeyote bali kufyatuka na kujifyatua baada ya kugundua kuwa kila fyatu, hata yule anayewafyatua wenzake, kuna siku atafyatuliwa. Ni suala la muda tu au kujisaulisha kama siyo ulimbukeni, upofu, hata uzwazwa kama siyo kujifyatua ufahamu wakati kila kitu kiko wazi. Kama daktari wa falsafa mwenye magudulia na maguni ya PhD, juzi nilikuwa nasome kitabu kiitwacha the Nature of Nature kilichoandikwa na professa emeritus Nkwazi Mhango Nkuzi. Niligundua kuwa kumbe kila kitu kina marejeo tena kwa usawa. Hata ufyatue vipi, ipo siku isojina utafyatuliwa uonje ladha ya adha za wale uwafyatuao. Hivyo basi, kuanzia leo, sina hamu wala haja tena ya kuslowlow au kunchimvi fyatu yoyote hata aniudhi kiasi gani. Nifanye hivyo kwanini wakati najua yapo marejeo?
        Katika kusoma kitabu hiki, Professa anaeleza kuwa ufyatuzi uko wa aina mbili, yaani ule wa uhai na vitu vya umma wa mafyatu kama vile mali na njuluku. Mfano, ukiua, utauawa au kufiwa. Ukiiiba utaibiwa. Ukidhulumu kadhalika. Ukifurahia mateso ya fyatu mwenzio, kuna siku wengine watafurahia na kushangilia yako. Wenye nguvu leo hawakuwa nazo jana na kesho zitawatoka kama zilivyokuja. Mashujaa watakufa sawa na woga. Wagonjwa na wazima wote hufa. Kila kitu hufa isipokuwa dunia. Kwa ufupi, ni kwamba ukifyatua wenzio jua.
         Hakika, utafyatuliwa saa nyingine vibaya kuliko hao uliowafyatua. Yawezekana wale watakaokufyatua siyo wale uliowafyatua. Wapo wanaofyatuliwa na wale waliowafyatua au ndugu zao. Wengine hufyatuliwa na Mungu ili kutoa somo kwa wengine wanaopanga kuwafyatua wenzao wasijue nao watafyatuliwa. Kisichoepukika ni kwamba utafyatuliwa tu kwa njia moja au nyingine ili inapofika zamu yako ya kufyatuliwauonje adha na uchungu wa kufyatuwa wengine.
            Baada ya kugundua ukweli huu kwenye the Nature of Nature, nimeacha kujifyatua, kuwafyatua wengine, na kujifanya au kujisahaulisha kuwa siwezi kufyatuliwa wakati nafyatuliwa kama niliowafyatua. Juzi, nilipata msiba mkubwa wa swahaba yangu mkubwa aitwaye Nonihino rafiki yake rafiki yangu Mgoshi Machungi kule Mashindei. Huwa sina tabia ya kulia au kuogopa kufyatuliwa wengine tena wasio na hatia au wema kuliko mimi.
                Katika kudurusu somo la kufyatua na kufyatuliwa, nililia sana baada ya kufyatuliwa rafiki yangu mchivichimvi aliyefyatuliwa polepole hadi kutoweka ghafla bila kuacha hata chembe ya alama. Baada ya hili kutokea, nililia hadi kuishiwa nguvu mpaka Mgoshi Machungi akafyatuka na kugwaya asijue siku moja atafyatuliwa kama ambavyo amekuwa akijifyatua na kuwafyatua wabaya wake. Japo Mgoshi alinionea huruma, nilimsikitikia kwa vile zamu yangu ilikuwa imefika na kupita. Ni wangapi huliona hili kama  nilivyoliona? Kwa kufyatuliwa swahiba wangu, nilionja joto ya jiwe. Hivyo, nimeamua kufanya kitubio kwa Sir God na wale niliwafyatua iwe kwa njuluku hata uhai.
            Kwa vile kufyatuliwa ni lazima, hata uwe mfyatuzi namna gani, siku moja usioyijua utafyatuliwa sawa na wale uliowafyatua. Utalia, kuchukia, kuogopa, na kuomboleza kama walivyofanya wale uliowafyatua au ndugu zao. Tuache kufyatuana. Duniani tunapita tu. Wabaya wangu walifurahi swahiba yangu alipofyatuliwa kwenda kwa aliyemfyatua. Wengine walisherehekea na kujiridhisha kuwa haki ambayo sikuitenda ilikuwa imefanyika. Hata kama nashukiwa kuwa na roho mbaya, kwanini mafyatu wanafyatuka na kuwa na roho mbaya hivi hadi kusherehekea msiba wangu.
            Wakati roho ikiniuma na kuzongwa na machungu na majonzi, nikiwa nimefyatuliwa na mshangao na woga, nilimuuliza Mgoshi Machungi kwanini mafyatu wamefyatuka hivi hasa pale walipofyatuka wakagoma kunisamehe na badala yake wananishitikia kwa Sir God anifyatue kama alivyonifyatua. Kusikia hivyo, Mgoshi alifyatuka na kunifyatulia ukweli kuwa maisha ni kula na kulipa na huu ulikuwa ndo wakati wangu wa kulipa kwa kufyatuliwa.  Alisema kuwa ukimfyatua au kuwafyatua wengine, nawe una siku yako ya kulipa kwa kufyatuliwa iwe wewe au yule umpendaye kama ilivyotokea kwa swahiba wangu mkubwa na wa pekee. 

            Kwa vile sasa nimelijua hili, nimeamua kutubu. Katika kufanya hivyo, nawaomba wote niliwafyatua kwa roho mbaya na uzwazwa wangu wanisamehe. Wafikie mahali waseme imetosha kama nisemavyo kuwa, kuanzia leo, sitajifyatua, kufyatuliwa na kuwafyatua wengine au kupenda na kushabikia ufyatuzi kama njia ya kumaliza matatizo na tofauti zetu. Najua wengi wanaonea wivu ulaji na unene vyangu. 
        Kuanzia sasa, najua ni vya muda. Najua fika kuwa ukiishi kwa upanga, utakufa kwa upanga. Ukiishi kwa kuwafyatua wengine, nawe utafyatuliwa. Mwenzenu nimefyatuliwa hadi nikaanza kuchukia na kuogopa ufyatuzi hasa utokanao na roho mbaya, ukatili, uroho, na uzwazwa. Mie ni nani hadi nijifyatue na kujifanya hayanihushu wakati yalishanisibu nilipofyatuliwa kwa kufyatuliwa swahiba wangu kipenzi Nonihino?
            Kufyatua ni kutamu ila kufyatuliwa usikie. Naamini kule Mashindei akina Mgoshi Machungi na Jitu wameipata.
Chanzo: Mwananchi J'tano leo.

Epuka na ogopa ndoa ya madoadoa

Baadhi ya vitabu vya dini husema kuwa ndoa ni takatifu vikiashiria na kumaanisha usafi na upekee wa ndoa. Utakatifu huanzia pale wawili wanapoamua kufunga ndoa. Hapa, wahusika huachana na familia zao na kuunga na kuwa kitu kimoja katika ndoa. Hivi, kuna jambo gumu kama kuacha wazazi, ndugu, na jamaa kwenda kuishi na mtu ambaye wala hakumzaliwa wala kukua pamoja? Zingatia sana. Hivyo, ndoa ina upekee wa hali ya juuu na haipaswi kuwa na madoadoa au uchafu.
            Kama wanadoa hawafichani miili yao, kwanini wafichane mioyo yao hata kama si rahisi kuona kilichomo moyoni mwa mtu? Uzoefu unaonyesha kuwa wanadoa wenye mambo au siri ambazo hawataki wenzao wazijue wanaishi kwa mateso. Siri hazitesi tu bali zinaua ndoa. Ukitaka kutokuwa na ndoa yenye madoa, epuka kuwa na siri au jambo binafsi baina yenu.
        Leo tutaanza na swali dogo tu. Je, nani huleta madoa kwenye ndoa? Hili, ndilo somo letu la leo kwa wanandoa na watarajiwa. Katika makala hii, tutagusia baadhi ya ndoa za madoadoa na viashiria vyake ambazo ni muhimu kuziepuka na kuziogopa ili kuepuka kuishia hasara na majuto.
        Tuanze. Unakuta ndoa ina wanandoa ambao kila mmoja anavutia upande wake hata kujifanyia mambo yake bila kujali kuwa ndoa ni muungano wa watu wawili kwa usawa. Mfano, baba au mama anajenga nyumbani kwao bila kumhusisha mwenzake. Hili doa katika ndoa. Mwingine anasomesha ndugu zake kwa siri ilhai mwingine akiwa na mpenzi wake wa kando aka nyumba ndogo. Hili nalo ni doa.
        Ili ndoa iwe na siha na kushamiri lazima isiwe na madoa. Madoa yaweza kuwa makubwa hata madogo. Wenye ndoa za madoa wajue. Wao ndiyo wanaoyatengeneza na mwisho wa siku wao ndiyo waathirika wa madoa haya katika ndoa. Siku hizi, kuna simu za rukono au za mkononi. Unakuta wanandoa wanafichana nywila za simu zao. Ukiona au kufanya hivi, jua unaweka doa kwenye ndoa yako.
        Wapo wanandoa wanaofichana vipato vyao iwe ni mishahara au fedha zitokanazo na vikoba. Haya nayo ni madoa. Wengine wanapendelea ndugu zao ilhali wakiwachukia ndugu wa wenzao. Nalo, hili ni doa katika ndoa.
        Je, nini kifanyike kuepuka kuweka madoa kwenye ndoa yenu? Japo swali hili ni dogo, laweza kuwa gumu na lenye majibu mengi. Hata hivyo, kuna kanuni ya kufuata. Nayo inasema ‘mtendee mwenzio kama ambayo ungetaka akutendee.’ Kwa mfano, ili ndoa iwe takatifu na safi, lazima isiwe na madoa tajwa hapo juu ambayo yote hulindwa na siri na usiri visivyo na msingi. Hapa, ni kufahamu fika kuwa hakuna siri ya milele. 

Unaweza kujidaganya kuwa utatunza siri yako na haitafichuka. Amini. Ipo siku itafichuka tena wakati na namna ambavyo hukutarajia. Ukifanikuwa kutunza au kuficha siri ni kwa muda tu. Itafichuka tu. Hivyo, kuwa na siri ni kujidanganya na kujihatarishia ndoa yako licha ya kuiweka madoa.
        Kama mnaweza kuvuliana nguo, kwanini iwe vigumu kuvuliana na mioyo? Hakuna jambo linadumisha na kushamirisha ndoa kama wawili kuepuka kuwa na siri bila kujali ukubwa wala udogo wake. Kuwa na siri ni kama ugonjwa wa kansa. Inaitafuna ndoa na wanandoa taratibu hadi mjikute mkiua ndoa.
        Kama kuwa na siri ni lazima, basi siri husika iwahusishe wawili waliomo katika ndoa. Hapa, tunamaansha ulazima na umuhimu wa wanandoa kuwa na kutunza siri za mafanikio ya ndoa yao. Mnakosana kidogo, habari mtaani. Mke au mume anaachishwa kazi na kipato kupungua, unaanza kulalamika hadi hata ndege wanasikia. Leo, mna hali mbaya kimapato kiasi cha kula vibaya. Mmoja au wote mnaanza kupaza sauti na kulalamika kwa majirani na marafiki. Kama mnafanya hivyo jua mtaivunja au kuiyumbisha ndoa yenu. Hapa, ndipo siri za wanandoa huwa muhimu. Na siri kama hizi, licha ya kuwa jambo bora na jema, hazihatarishi, kuyumbisha, wala kuvunja ndoa. Zilizobaki ziepuke. Zitakuvunjia ndoa na siyo hizo siri bali wewe mwenye siri hizo. Zingatieni haya.

Chanzo: Mwananchi J'pili ilyopita.

Kumuombea Fyatu ruksa ila kuhoji BIG NO

 

Katika kudurusu namna ya kuwafyatua mafyatu vilivyo, nimegundua kuwa kuna mafyatu viherehere wanaojifyatua na kunilaumu badala ya kuniombea. Kuanzia sasa, rasmi, natoa agizo ambalo ni sheria. Fyatu yeyote awe wa kweli au msanii, anaruhusiwa kujifyatua na kuniombea bila kukoma. Kisichotakiwa waswacho kuzingatia ni kuniombea bila kunihoji, kunikosoa, kunilaumu au kunituhumu kwa lolote. Mie, kama small god na mtakatifu mtukuka, sipaswi kulaumiwa kwa namna yoyote au kwa lolote hata kama linalaumika. Pia, sipaswi, kuhojiwa wala kuchukiwa bali kupendwa. Tatizo la mafyatu ‘waovu’ ni kudhani wana haki na uhuru wa kufanya waonavyo au watakavyo. No. Msiende huko mkanifyatua nikawafyatua.
            Japo huwa sikosei wala kutenda dhambi, nahitaji na napenda kuombewa kuliko jambo lolote. Ukiombewa, hutaombwa. Kama dua na sala vikipokelewa, nawe unapokea mamlaka na nguvu zaidi ya kuwafyatua mafyatu ukijihakikishia hawafyatuki na kukufyatua. Kama kuna amri kubwa ambayo wengi hawaijui si nyingine bali kuwaombea watukufu wafyatuaji ili wawafyatue mafyatu kwa upole bila kuwapoteza au kuwasweka lupango. Hivyo, yeyote anayeniombea, kwanza, anatimiza wajibu wake kama mzalendo wa Fyatuland. Pili, naye anajiombea na kupata ulaji lukuki utokao kwangu. Wanaoniombea wala wasinyong’onyee wala kuona aibu. Kwani, watalipwa kwa maombi yao kama hawatakengeuka na kujikuta pakanga kama wale wachimvi wa polepole.
            Fyatu kama mteule wa Sir God niliyetumwa kuwafyatua, sorry, kuwatunza mafyatu, sipaswi kuhojiwa kwa namna yoyote. Achia mbali kuhoji. Unashangaashangaa nini? Hujui maulaji hutoka kwa God! Hata kufikiria tu kunihoji ni dhambi isiyosameheka mjue. Kuanzia leo, asitokee fyatu akajifyatua na kunilaumu badala ya kuniombea. Ukijifyatua na kuwatishia wanaonilamu poa. Ila usihoji wanaoniombea au kunitetea kwa lolote hata awe shetani mwenyewe. Tatizo la mafyatu, hawajui kula na kipofu wala ukuu na utukufu wangu. Inapedeza mafyatu wanaponipenda siyo kuniponda. Inafurahisha wanaponiombea niendelee kuwafyatua wasifyatuke wakanifyatua.
            Kuniombea na kunipenda ni mambo ya lazima na muhimu kwa Fyatuland. Sina ugomvi na yeyote atakayeniombea au kunitetea, kunipendezesha, kunisifia, kunitukuza, hata kuua ila siyo vinginevyo. Kutofanya hivyo ni kosa la jinai, Hata alitende malaika au mtakatifu, nafyatua. Heri ya mashetani wanaoniombeao, kunitetea, kunisifu, kunipenda, na kunitukuza kuliko malaika na watakatifu wanaonilaumu au kuhoji. Kwanini mafyatu wanajifyatua na kujitoa ufahamu na kushindwa kujua kuwa mie huwa sikosei? Kuondokana na hatari, kero, na tatizo hili, nawaamuru mafyatu wangu wateule kupeleka mswada kwenye kigwena wa kuwafundisha uzalendo mafyatu wote wa Fyatuland.
            Wanachopaswa kujua wanaonilaumu au kunikosoa wana mapepo, walaaniwe, waombewe ili waniombee niwafyatue kwa amani na utulivu. Mkuu wa Fyatuland anapaswa kuengwaengwa na kuenziwaenziwa hata kama nikifanya makosa, sorry, kwa vile siku zote, hutenda makuu kwa faida ya mafyatu wote wakiwamo wakosoaji wasio na adabu, upendo na uzalendo wajifyatuao kunilaumu. Hata hivyo, washukuru. Nina huruma na upendo. Vinginevyo, ningeshawatwanga kesi za uchochezi na uhaini kuwaachisha utundu wa kujilisha pepo wasijue wanachezea jisu moja kubwa ambalo likifyatuliwa, linafyatuka na kufyatua bila huruma tena polepole kwa uchimbi na uchmvi. Tuelewane bila kuleweshana.
            Kwa wateule wangu, yeyote atakayefyatuka na kutumia kuniombea na kunitetea, nitampandisha cheo hata awe nguruwe au shetani awe mtakatifu na mtukufu kama mimi katika ukuu na utakatifu wangu. Nasema wazi.Yeyote atakayenihoji au kutoniombea mabaya, lazima aswekwe lupango haraka asivuruge amani ya ufyatuaji na ufyatuzi. Kwa wanjanja wajuao kusoma alama za nyakati, ukiniombea au kunitetea, nakuzawadia zawadi ambayo hajawahi kudhania wala kustahiki.
            Kwa vile maombi ni lazima na muhimu, naamuru. Yeyote atakaye ulaji hata awe mdudu, fisadi, asiyejulikana tena zoba, aniombee, familia yangu, mashosti wangu, mifungo yangu, mavazi hata viatu vyangu. Naamuru wote wafunge kila siku kuniombea vilivyo nifurahi na kuridhika niwafyatue uzuri kila nitajwapo. Wararue mavazi yao, wajipake masizi, na kuvaa magunia ili dua zao zifike haraka kutokana na kuonyesha uchungu juu yangu na upendo kwangu.
             Kwa mashetani, najua uovu na wivu wenu. Kama mtabadilika na kuniiombea, nitafyatuka na kuwabadilisha kuwa watakatifu wenzangu ilhali nikiwageuza mashetani malaika na watakatifu wanaonilaumulamu kwa machukizo makuu. Katika Fyatuland, kila kiumbe chapaswa kuniombea. Mawe, maziwa, milima, miti, mito, wadudu, na wanyama vyote viniombee niendelee kufyatua ulaji bila bughudha wala lawama. Sijui kwanini mafyatu wasio na akili nzuri hujifyatua wakasahau kuwa likinipata la kunipata nao watafyatuliwa na kuathirika? Kwanini hawajui kuwa furaha au karaha yangu ni yao kama mteule wa Sir God aliyetumwa kuwakomboa mafyatu wasioweza kufyatuka au kufyatuliwa wakafyatuka na kuwafyatua wanaowafyatua hasa hawa wanaonilaumu?
            Leo sifyatuki sana. Niamuru. Ukitaka nisikufyatue wala kukufyatukia, niombee, nisifu, nipendezeshe, niengeenge, niliwaze, na kunipumbaza nisifyatuke ukajikuta umefyatuliwa kinoma. Ukitaka kufaidi ulaji wangu, niombee. Ukitaka kufyatuliwa na kutemeshwa ulaji hata ukapotea na kusahaulika, jifyatue unihoji na kunilaumu ili nifyatuke nikufyatue kabla unaowashawishi hawajafyatuka na kunifyatua. Du! Kumbe sijaomba! Hivi, shetani aweza kuwahukumu watakatifu japo pia wapo wataka kitu?

Chanzo: Mwananchi J'tano leo.

Mambo mengi ni mipango ya Mungu

Hakuna changamoto kubwa kwa wanandoa wengi kama vile Ugumba. Pamoja na hivyo, usishangae mgumba anaolewa na mwenye uwezo wa kuzaa––– walati mwingine akizaa mapcha–––ni single mother. Ukiona hivyo, usimcheke kwa vile umeolewa.

     Mwingine ana uwezo wa kifedha lakini hana watoto wa kuitumia. Usimcheke kwa vile umeoa. Shukuru Mungu kuwa kilichomfikisha hapo hakikufikisha wewe.
Usishangae yatima asiye wa kumkanya na kumuongoza akawa na tabia nzuri hadi kufanikiwa na kuheshimia ilhali mwenye wazazi akaharibikiwa na kutia aibu. Usishangae yatima kuolewa ilhali mwenye wazazi–––tena wenye heshima na uwezo––– anatafuta mume asimpate! Usishangae anayejipaka mkorogo au asiye na sura nzuri anaolewa wakati cheupe tena mrembo wa haja akidoda!
            Vipi ukikuta mwenye mapengo anaolewa ilhali mwenye meno–––tena meupe na yaliyopangika vizuri na kuvutia–––akidoda? Usishange kuona mfupi tena mnene tu akiolewa wakati portable figure au mrefu akidoda. Si ajabu mtoto wa single mother kuaoa au kuolewa wakati mwenye wazazi akidoda. Usishangae mtoto wa mshika dini akawa ‘shetani’ wakati mtoto wa mwenye dhambi akimwa mcha Mungu.
            Hebu fikria hili. Usishangae kuona binti ambaye umri umeishakwenda akiolewa wakati kigoli mbichi akitafuta wa kuoa au kumuoa asimpate! Usishangae kukuta maskini asiye na chakula cha kuwalisha watoto akiwa na watoto wakati tajiri mwenye kila kitu akitamani hata apate mtoto mmoja ale na kurithi kila kitu.
            Je, ni wangapi wana magari lakini hawawezi kuyatumia wakati wasio nayo wakihaha na kudhalilishwa kwenye daladala? Ni wangapi huyaacha magari yao wakaenda kutembea au kukimbia kujipa mazoezi ilhali wapo wasio na magari ambao maisha yao ni mazoezi tosha? Ulishajiuliza ni kwanini mtu mbovu akawa na mume au mke bora wakati mwema akiwa na muovu? Usishangae mpangaji akalala usingizi mnono kuliko mwenye nyumba au dereva kuwa na furaha kuliko bosi wake.
            Ulishajiuliza ni kwanini chui pamoja na mabio yake hupata mawindo kidogo kuliko kinyonga ambaye akilenga lazima akamate? Je, kinyonga angekuwa na mabio kama chui, dunia ingekuwaje? Hapa ndipo yalipo majaliwa. Nyuki ana hasira lakini hana mwili na nguvu. Je, nyuki na hasira zake angekuwa na mwili kama wa tembo dunia ingekuwaje au tembo angekuwa na hasira na ukali kama wa nyuki?
            Ajabu tembo ana mwili na nguvu ila hana hasira. Hivi tembo angekuwa nyuki au nyuki angekuwa tembo, dunia yetu ingekuwaje? Wakati mwingine, tushukuru Mungu kwa alivyotujalia. Hiyo mifano ina mafunzo mengi kuhusiana na wanandoa. Unapomuona mwenzio hafai, wenzio wanasema tutampataje? Kila kiumbe Mungu kakipa nyenzo na uwezo katika kuendesha maisha yake bila kkujali ukubwa, udogo, ujanja au ujinga.
            Njiwa hawafungi ndoa, hawatoi mahari, hawapeani ahadi wala zawadi. Ila ndoa yao huwavutia hata binadamu. Kama walivyo mchwa ambao hujenga maghorofa bila nyenzo, wanandoa wanapaswa kutumia vipawa vyao kuijenga ndoa yao.
            Je, ni wapi pa kuanzia? Kwanza, ni kujikubali na kuwakubali wenzio kama walivyo. Pili, ni kukubali kuwa watu wote hawafanani wala kulingana. Huyu kapewa hili na mwingine kapewa lile. Vyote vinahitajika katika maisha. Mke anamuhitaji mume sawa na mume anavyomuhitaji mke. Hivi, wanaume wangekuwa wanabebea mimba, dunia ingekuwaje? Je, wanawake wangekuwa na hisia na tabia za kimaumbile kama za wanaume, watoto wangekuwa wapi? Ni mwanaume gani anaweza kuhimili kelele, mahitaji, maudhi, na usumbufu wa kichanga?
            Hapa, hatujaongelea misukosuko ya mimba na uchungu wa kujifungua. Asikwambie mtu. Tofauti ya kifo na kujifungua ni kwamba mzazi hupitia na kuhimili mengi tena makubwa ambayo, kimaumbile, wanaume wasingeweza hata robo.
            Tumalizie. Kwenye ndoa, sawa na kwenye maisha, tuheshimu na kuthamini majaliwa yetu. Tupo tulivyo si kwa sababu ya ujanja, ujinga, ushawishi, au utashi vyetu. Tupo tulivyo kwa majaliwa na mipango ya Mungu. Hivyo, baadhi yetu wasijifanye miungu kuwaona wenzao wana thamani pungufu kuliko wao.
            Inakuwaje baba azae nje ya ndoa na kuomba msamaha lakini mama akifanya hivyo, anaishia talaka? Kwa ufupi, hakuna tabia mbaya iliyo nzuri. Tabia mbaya ni mbaya bila kujali anayeifanya.  Kabla ya kumtenda, kumtenza au kumuumiza mwenzio jiulize. Ningekuwa yeye ningependa nitende na kutendewa vipi? Kama yalivyo maisha, wakati mwingine mambo mengine ni majaliwa ikiwamo ndoa.

Chanzo: Mwananchi J'pili iliyopita.

Fyatu kuamuru wanene wote Fyatuland kutumia baiskeli

 

Kama rahis pekee wa Fyatuland na mwenye kuimilki kama mali binafsi, huwa nina huruma hasa kwa mafyatu wa kawaida wanaofyatuliwa na mafyatu wanene wawafyatuao bila aibu, busara, wala huruma. Kutokana na utaalamu wangu wa utawala na ufyatuaji, nimegundua kuwa kumbe mafyatu wanene wanatumia ndiga nyingi bila sababu huku mafyatu fyatuliwa wakiendelea kufyatuliwa kwa kulipia gharama za ndinga hizi hasa kipindi hiki kigumu kutokana wese kupaishwa na mchizani Tarampu alipoivamia Iran akidhani ni kuku asijue ni kunguru. Hivyo basi, kwa kuwaonea huruma mafyatu wangu ninaowafyatua, sorry, ninaowatawala uzuri, nimeamua kupiga marufuku mafyatu wanene uchwara kuwabebesha zigo lisilo na sababu.
            Kwanza, nitaanza nami mwenyewe. Kuanzia sasa, si mimi wala Bi Mkubwa wala vitegemezi vyangu au wateule wangu tutafunga Barabara kutupisha wakati tukienda kwenye matanuzi yetu, kutembelea nyumba ndogo, kudangadanga na mengine ya hovyo kama haya. Ni ulafi, uzwazwa, na roho mbaya kiasi gani? Hata sheitwani hafanyi haya ninayoanza kushugulikia. Kwa hiyo, hata wakati naelekea ofisini kwangu, sitafunga barabara yoyote. Nitafanyaje hivyo wakati ni kuwanyima fursa mafyatu kuzalisha na kulipa kodi na tozo kwa ajili ya ufyatuaji wetu wachache? Kuepuka ulafi na uzwazwa huu, nimeagiza chopa ili niwe naruka na kuacha mafyatu  wawe bize kufyatuane kwenye misongamano tuliyowatengenezea ili wasitufyatue na tuendelee kuwafyatua kinoma na kistaarabu angalau.
            Pili, nitaunda idara maalum ya usafirishaji ambayo ndiyo pekee itakuwa na magari ya lisirkal langu. Mnene yeyote atakayekuwa na shida ya kutumia gari, atapewa kwa muda maalum. Asiyekubaliana na hili akajifyatua, licha ya kumfyatua, namshauri anunue ndinga yake, ajaze wese mwenyewe ili aonje adha ya wale anaowafyatua. Hatuwezi kuendelea kufyatuana kichoyo na kizwazwa hivi. Juzi, nilimfuma mteule wangu mmoja akiwa ameegesha ndinga ya mafyatu kwenye guest house. Iliniuma kiasi cha kutaka kumnyotoa fyatu roho lakini kwa vile mie ni mwenye huruma, nilimuita na kumfyatua onyo kali.
            Tatu, huwa najiuliza tena kwa mshangao. Inakuwaje mafyatu wachache, kwa ulafi na uzwazwa vyao, wawafyatue mafyatu walio wengi hivi? Ajabu, wengi wanaofanya ufyatuzi huku ni watoto wa makapuku waliokuwa wakilalia ngozi za kondoo na kutembea kwa miguu tena pekupeku! Mnadhani mafyatu, hata kama hawafyatuki, hawaoni wala kujua ukweli huu mchungu? Tena wengine ulaji wenyewe wameangukia kama zali la mentali. Kumbekeni mlikotoka na mtakakofyatukia baada ya ufyatuaji dezo kukoma. Pia, mjue. Kuna kesho. Kwanini mafyatu wachache waishi peponi tena kwa kuwafystua walio wengi wasifyatuke wakaacha au waangoja kuwafyatua mafyatu wawafyatue kinoma? Mafyatu wangu wachache wamejitengezea vijipepo uchwara kwa vile mafyatu wamegoma kufyatuka na kuwafyatua. Mkiingia peponi mtafanya nini? Zama za kijitengezea vijipepo jinai na uchwara, nazo zikome.
            Huwa nashangaa ni kwanini mafyatu huwa hawalifyatukii au wanangoja wafyatuliwe wafyatuke na kutufyatua na tufyatuke wote kama wadudu kwenye mfuko au mafwala na mazwazwa? Mie, kwa kuwa huruma mafyatu, najifyatua kabla ya kuwafyatua mafyatu wakanifyatua. Ndiyo maana nalifyatua hili kabla halijawafyatua mafyatu wakatufyatua wote. Nachelea kuishi kwa mazoea nikaishia kulia.
                Juzi, nilisoma kitabu cha historia ya Liberia na kuelewa kwanini mafyatu wa kule waliwafyatuka na kuwafyatu wa kule na kuishia kufyatuana wao na kaya yao. Naona yule anajifyatua na kubeua midomo akidhani huwa sisomi. Kwa taarifa yenu, mie nasoma hadi maandishi yanabanduka kwenye karatasi. Kwa msomi kama mimi mwenye PhD magunia tena za kweli na si za kupewa, kununua, au kuzawadiwa, siwezi kulala bila kusoma. Mie siyo kama wale ambao hata magazeti hawasomi na wakisoma wanasoma ya udaku uchwara. Mie huwa nasoma mipasho hata ya wakosoaji wangu bila kuwachukia, kuwafunga, au kufungia vyombo vyao vya umbea kama wafanyavyo mafyatu mazwazwa. 

            Unaweza kufungia vyombo vya umbea lakini siyo umbea. Unaweza kuwafyatua waandishi wa umbea lakini siyo mawazo yao ambayo siku moja yanaweza kuwafyatua mafyatu wakakufyatua kama Liberia.
             Tuache utani. Ni fyatu gani mkumbaff na asiye na akili wala busara ataka kwenda huko? Jamani, ufyatuaji wa wengine una mwisho ambao unaweza kuwa mbaya kama ufyatuaji wa walio wengi utaendelea kufumbiwa macho mjue. Waliishia wapi akina Abacha, Bokassa, Mobutu, na walafi mazwazwa wengine? Chonde chonde. Tieni akilini kabla ya kuwafyatua mafyatu tukafyatuana kama Liberia na wengine wakatucheka na kutufanya marejeo katika vitabu vya historia za ufyatuaji na uzwazwa.
            Rasmi, kuanzia sasa, ni mimi na Bi Mkubwa wangu pekee tutakaokuwa na madereva, wafagiaji, walinzi, wapishi na makandokando mengine. Waliobaki watajiju. Mbona kabla ya kuteuliwa mlikuwa mnaishi bila hayo? Kwanini kukwatwisha mizigo mafyatu na kuwafanya siku moja wafyatuke na kutufyatua kwa kuwafyatua? Kwani, muishipo nje ya ulaji huwa mnayo hayo au mlikuwa nayo kabla. Kabla kusahau, eti nimesema nini? Mwe! Hizi ndumu, we acha tu.

Chanzo: Mwananchi J'tano Leo.

Fyatu kuja na sera ya uombaomba bila kufyatua Mafyatu kukaza mikanda

Baada ya kufyautua kanywaji nako kakanifyatua nimefyatuka na kuja na uhalalishaji na urasmishaji sera mpya bab kubwa ya kuombaomba. Kwanza, nilishangaa kugundua kuwa vyura wanaweza kuomba maji ya kunywa ilhali wanaishi kisimani.  Pili, kama haitoshi, nashangaa kuona Mafyatu wakiishi kwa kuombaomba karibu kila kitu na kila mtu. Wanamuomba Mungu usiku na mchana, hawatosheki! Wanawaomba wenzao hata kaya nyingine hawatosheki! Ajabu ya maajabu, ombaomba wakubwa wanawafyatua kwa kuwafukuza ombaomba wa vikopo ilhali wao wanaomba kwa mapipa! Ni ajabu haswa.
            Ukienda kijijini kujulia hali Mafyatu, kila Fyatu anakuomba kitu au mkopo asipanga kurejesha. Mara, mchango wa birthday, harusi, kipaimara, ubarikio, wanene kuongeza misafara ya ndinga, , semina, upigaji, ziara za kilimbukeni, na upuuzi mwingine mwingi. Nikuchangie kuoa, kwani waniolea au ulinichangia nilipooa? Kwani, lazima kila kitu kisherehekewe ilhali majirani zenu wanafyatuliwa na ukapuku? Ni roho mbaya na ukumbaff kiasi gani?
Najua. Wengi watajifyatua ufahamu na kunishangaa hata kunilaumu wakati nami nawashangaa. Watanishangaa kwanini uombaomba iwe sera tena rasmi. Nifanye nini sasa iwapo naona maajabu Mafyatu kuomba wakati uchumi wanao ila wanaukalia na kujifyatua? Mie siyo mnafiki wala msanii. Nafyatua ukweli kama ulivyo. Ajabu ya maajabu, utakuta ombaomba mkubwa akimbeza, kumkebehi, kumkoga hata kumfukuza ombaomba mdogo!
            Tukiacha ufyatu uchwara wa kutofyatuka kikamilifu, hivi, ombaomba wa kopo na ombaomba wa rushwa hata ya ngono, nani mbaya? Utashangaa zaidi ya kutamani ufyatuke na kufyatua unaposhuhudia mijizi mikubwa na mila rushwa ikijifyatua na kupokoma ikiwakoromea ombaomba wadogo iliyowatengeza walipogoma kufyatuka na kuwafyatua waache kuwafyatua kifala na kijambazi.
            Heri ombaomba wa vijisenti kuliko wa mabilioni. Kwani, hatuwaoni wala kuwajua ombaomba wanene wanaoingia mikataba ya kijambazi hadi kuuza kaya yetu kwa wachukuaji wawaitao wawekaji ili kutufyatua? Ajabu nyingine, unakuta ombaomba akifuja na kufyatua njuluku za mafyatu tena kwa kujiamini na maringo. Ukifyatuka na kumkemea, anadai unatishia amani. Amani gani ya kufyatuana na kudhulumiana?
            Tukifyatuka na kuwa wakweli, nani mbaya kati ya mla rushwa na ombaomba anayefyatuliwa na dhiki hadi aibu inamtoka hadi anaomba? Nani mbaya kati ya mafisi na mafisadi tena wanaoturingia mitaani wakati wanaishi kwa kufyatua jasho letu? Nyinyi Mafyatu wakumbaff, nani aliwaroga hadi mkadoma na kuogopa kufyatuka na kuwafyatua wanaowafyatua? Sasa mjue. Hata mmuombe Sir God vipi, bila kufyatuka mkawafyatua wanaowafyatua, mtafyatuliwa tu hadi mkome kama mkiendelea kugoma kufyatua au kujifyatua kwa kutofyatuka na kuwafyatua wawafyatuao mchana kweupe.
            Kaya inachoma mabilioni kujenga bwandari halafu ombaomba na mafisadi wachache wanaigawa eti kukuza Uchumi! Uchumi gani huu ukuao kwa kugawa mali ambazo zingeukuza au ni kwa vile wengi wa wanaofanya hivyo hawakusomea uchumi zaidi ya uchumia tumbo na uombaomba? Kweli, mmejua kutufyatua na kututenza kama mataahira au vipofu wasioweza kufyatuka na kufikiri au kuona makufuru mfyatuayo tena kwa kujisifu eti mnaleta maendeleo. Maendeleo au ni maendeleo katika kutoendelea?
Uombaomba umegeuza Mafyatu chawa na funza walao wasichopanda wala kupanda chochote zaidi ya maangamizi yake na wenzao. 

    Heri hayawani chawa kwani, hayo ndiyo majaliwa na maumbile yao. Mafyatu wana akili, mikono, nguvu, na ubongo lakini hawavitumii vilivyo. Mie kama doktari wa uchumi na utawala, lazima nifyatuke na kuzoza bila aibu wala woga. Tunakera sana sana. Tunaudhi hadi kuudhika inakuwa sehemu ya maisha. Si tufyatuke na kubadilika japo kidogo. Ili kutenda haki na kutoa fursa kwa wote, kuanzia leo, katika Fyatuland, kuomba, kupiga, na kufyatua                             Mafyatu waliogoma kufyatuka wakawafyatua wawafyatuao ruksa. Rasmi, Fyatu nahalalisha na kurasmisha haya mambo ili tuache kufungana kamba kuwa tunatendeana haki wakati wachache wanakula na kushiba migongoni nwa walio wengi wanaofyatuliwa na maradhi, shida, umaskini na uzwazwa tena vya kujitakia. Sina haja ya kuwafyatua kwa kuwataka wakaze mikanda wakati wangu nimefungua ili kufyatua zaidi na zaidi. Umeona?
            Naona yule anajifyatua na kutikisa kichwa kwa hasira. Huna haja ya kufanya hivyo. Natania tu. Nimesemaje? Kula pini basi Fyatu wangu unayenisoma. I’m just jokin’ kwa Kisambaa kkk!

Juzi, nilipita zangu town nikiwa kwenye mihangaiko na mihanjo yangu. Michuma niliyoona sikuamini kama Fyatuland ni kaya kapuku inayoweza kufurahia, kuridhika, na kutegemea kuomba ili kuishi. Unaombaje wakati ulichona unakigawa au kuruhusu wadudu wadogo wadogo wakinyevue? Waone wafyatuaji walivyonona kama nuni. Nani anauliza walivyonona wakati Mafyatu wanaondeana kwa kufyatuliwa na hawa wanonao kama nune? 

Ajabu ya maajabu, utawaona wakiingia kwenye nyumba za Sir God. Humo namo, wenye magwanda wanawafyatua waumini makapuku kwa kisingizio cha kumtolea Sir God! Nani kawadanganya kuwa Sir God ni kapuku hadi ategemee madafu ya makapuku kama siyo uzwazwa na ukosefu wa ufyatu wa kufyatua japo hoja na maswali? Si mmaaminshwa kuwa Sir God ana uwezo wa kila kitu? Kwanini wale wanaojifanya watumikiaji wake wawategemee nyinyi ilhali Sir God yupo na ukwasi wake? Nani anautumia huo ukwasi tuaminishwao anao kama kweli ni kweli?

Chanzo: Mwananchi J'tano leo.

Letter from Canada to EAC leaders: Do we still need to have colonial lake Victoria amidst us?

 

Dear good leaders of the East African Community,

Salute.
        Let me delve straight to the point. When it comes to the perpetual colonisation and contamination of Africa that borders cancerous tumours, it didn’t start and end with our bodies and heads but the entire Africa, its psyche and turned them into psychos who suffer psychosis so as to kill other for or in the defence of their colonial faiths. We use and are very proud of speaking the languages of our former colonisers. We sturdily carry their names. We foolishly and vainly aspire to be like them after failing to look like them.

     We tend to act like them though we don’t get it rightly. We religiously ape and apply their democracy. We dress like them.
                Dear good leaders, we the colonised small and big also compete among ourselves for them to use us as their proxies in our political offices and organisations. That’s why it is not an anomaly to find a political party like Christian Democratic Party or some gullible political leaders calling their countries Christian as if the same Christianity did not pave the way for their colonisation.

 Ironically, those committing such buffoonery pride themselves as educated. So sad. I mean those who swear upon Bible and Quran to rule African countries as if Africans did not know how to swear before the arrival of alien and colonial religions that robbed us of everything including our culture, ethos, more, names, the ways of doing things by demonising everything that is African except our foods and minerals. Those who called their places holy as if ours are gory. Those who butchered our names and those of our places as this piece will show.
            Dear good leaders, I wish this piece would be written in Swahili. Again, the Daily Monitor is not a Swahili paper. Thus, I have to bite the bullet and lampoon others including myself. I don’t want to act as a simian that doesn’t see its bums so as to laugh at others simply because they have the rumps like its own.
            Dear good leaders, though I know there are many places that are still named after our criminal colonisers, with special attention, today, I specifically will boldly commence the quest for the decolonisation of the face of Africa. My starting point is lake Nyanza (Sukuma), Nalubale (Luganda), Victoria (colonisers and the colonised) and Nam Lolwe  and Rweru for Luo and Haya speakers respectively.

 I’d like to start with this because of its regional and global significance as the second largest lake on earth after Superior in north America. If we consider the four names aforementioned, all belong to certain people. What if we call it Nalunyanza, Namlolwenyanza or Nyananalwo by combining the first two letters of every name? I hate to hear an Africa lake to be called Victoria, the name of a criminal who colonised us. Is there any pond in Europe named after any African? 

    If there is anything African, I would wish to be named after colonisers is nothing but graveyards or prisons or hell but not our falls, gorges, land, lakes, rivers, mountains, national parks, roads and even our evil spirits.
                Dear good leaders, allow me to wind up here expressly saying it that it is time for East African leaders to do themselves a small favour. Decolonise and detoxify our might lake. Thereafter, do the same to other faces of Africa that are crying for carrying with trauma resulting from carrying alien and colonial names. 

Sometimes, we fail to understand why we’ve never developed or known peace. How can we while we pretend to be free while we are still in chain due to our willing mental slaves? Do the decolonisation and detoxification of our places really need donors or tutors from abroad? The sage has it that when your enemy makes mistakes never correct him or her. This is what our colonisers did.
                What a shame for countries that have been independent though in dependency for over sixty years to fail to see and rectify such a perpetual bane of shame and trauma?
Dear presidents, may I humbly submit as I beseech to consider this critical issue of importance for our identity as normal countries and humans. Whom are we afraid, why and until when?
Sourcce: Daily Monitor Wednesday today.

Chunga Wafyatuaji wa mafyatu wanapofyatuana!

Juzi, nilishuhudia maajabu yasiyo ya kawaida tena ya kifyatu. Sikujua kuwa kumbe hata wafyatuaji wawafyatuwao mafyatu wanaweza kujigeuza mafyatu wakawafyatua mafyatu wasio na hatia na baadae wakafyatuana wao kwao. Nikiwa nimeenda kichakani kuchegama na kupiga lisiragara kubwa si nikakuta majembuzi sorry wafyatuzi wakubwa wawili wawafyatuao mafyatu wakifyatuana! Hakuna kilichonishangaza kama fyatuzi kubwa kulifyatua saidizi eti kwa kukataa kwenda kufanikisha dili la kufyatua ujambazi sehemu sehemu.
            Baada ya mafyatuzi haya mawili makatili na mafisi yaliyojaa unyaninyani na ungedele kuwafyatua mafyatu waliogoma kufyatuka na kuyafyatua kwa muda mrefu si yaligeukana na kufyatuana huku kubwa lao likifyatua dogo lake kuepuka kufyatuliwa au kuwafyatua mafyatu wakafyatuka na kulifyatua likafyatukia mbali. 

            Nasikia, sijui liligundua au vifyatuzi vidogo vililetea umbea dhidi ya lile saidizi hadi yakakosana kiasi cha kufukuzana kwenye genge lao kimtindo hadi kuwafyatua mafyatu waliobaki wakihaha kutafuta sababu za kufyatuana huku ambao si chochote wala lolote bali bonge la sanaa na zengwe. Kumbe mchezo huu auhitaji huruma wala kumbukumbu! Ukigundua fyatu mwenzio mnayefyatua mafyatu pamoja anataka kukufyatua, unamfyatua kabla ya kukufyatua au kuwafyatua mafyatu wakakufyatua na ukasahaulika au hata kuishi lupango.
            Nani angeamini kuwa hata mafyatuzi yanayo matambiko? Kabla ya fyatuzi kubwa kulifyatua dogo, lilifyatua vigagula wake vikavyatuka na kumfyatua hasimu wake ili kuweka mazingira ya kufyatuana kirahisi na kisanii. Na kweli, haiwi haiwi, si huwa. Si Fyatu kuu lilifyatuka na kumfyatua dogo hadharani tena bila kueleza sababu za ufyatuaji na ufyatuzi huu kiasi cha kuwazuga mafyatu wasifyatuke na kutaka kujua kunani! Fyatu kuu lilijifyatua na kufyatua mambo kana kwamba kaya ya Fyatuland ni mali yake binafsi linayoweza kuifyatua litakavyo bila kufyatuliwa.

         Kwa vile Fyatuland ina mafyatu wasiofyatuka na kuwafyatua wawafyatuao, nao si walifyatuliwa mkenge tena wakauingia kirahisi na dili likapita wakati kimakwelini walipaswa kufyatuka na kuwafyatua wawafyatuao. Mie nilidhani wangefyatuka na kufyatua mafyatuzi yote mawili lakini wapi. Hawakufyatuka bali kuufyata wakaishia kufyatuliwa kizwazwa kwa ufyatu wao uchwara usiofyatuka au kuwafyatua wakawafyatua wawafyatuwao ilhali wakiangalia!
            Kwa vile na ujembuzi unahitaji sanaa ya ufyatuaji, aliyefyatuka akafyatua na aliyefyatuliwa wote wawili wameufyata baada ya kufyatuana ukiachia mafyatu waliofyatuliwa nao wakaufyata wasifyatuke wakafyatua bali kufyatuliwa mkenge. Uzoefu wangu wa kifyatu unaonyesha kuwa hakuna haramu isiyo na vikwazo. Leo, wanafyatuana wao kwa wao. Kesho, nani ajua kuwa na mafyatu watafyatuka na kuwafyatua ili waache kufyauliwa tena kisanaa na kizwazwa? Unapopanda mbigili usitegemee kuvuna matunda. Utafyatuliwa iwe leo au kesho. Utafyatuliwa tu iwe uko ulajini ukiwafyatua wenzao au utokapo. Lazima ipo siku utafyatuliwa tu, taka usitake.
            Katika kutumia ujuzi na weledi wangu kama profesa wa ufyatuzi, naweza kutabiri ufyatuzi zaidi hasa mafyatu watakapofyatuliwa hadi wakachoka nao wakafyatuka na kuwafyatua wawafyatuao. Ni suala la muda. Huwezi kuuficha moto kwa kuufunika blanketi uvunguni ukajifyatua kuwa hautakua na kukufyatua. Kuna kipindi ufyatu ukimzidia fyatu hujifyatua na kuwaona mafyatu wengine kama hamnazo na wasioweza kufyatuka wakamfyatua akafyatukia mbali. Dunia hii we acha. Unaweza kujifyatua ukawafyatua wengine ukiamini unawadanganya wakati unajidanganya. Uwadanganyao wanaweza kukudanganya wakakaa kimya wakipanga kufyatuka na kukufyatua wakakuaminisha kuwa hawatafyatuka baadaye kukufyatulia mbali kudadeki.
            Japo kufyatuana baina ya majambazi ni jambo la kawaida, kuna haja ya kutumia lau akili japo kidogo. Wahenga wanasema kuwa ukiishi kwa upanga, utakufa kwa upanga. Ukiwafyatua wenzako, kuna siku watakufyatua tu. Ni suala la muda. Wanaweza kufyatuana na kuficha na mafyatu wakafyatuliwa na kuzugika na kuacha kufyatuka wakidhani kuwa ni vita ya panzi wasijue kuwa wakati mwingine yanaweza kuwa machezo au matezo kwa sie mafyatu wa mwambao. Hivyo, wanachofanya mafyatu wafyatuliwao na wawafyatuao si kushangilia kwa wanaowafyatua kufyatuana bali kujitahidi kuepuka kupoteza muda na kuwapa wawafyatuao fursa nyingine ya kujipanga upya na uzuri na kuendelea kuwafyatua.
            Kimsingi, mafyatu wawafyatuao mafyatu wakifyatuana na kudhoofishana yapaswa kuwa fursa kwa mafyatu kwa sababu wanatoa fursa kwa mafyatu kufyatuka na kuwafyatua wakati wakifyatukiana na kufyatuana na kusahau kuwa wale wanaowafyatua nao wanaweza kutumia hii fursa kufyatuka na kuwafyatua wawafyatuwao ila kuwanyina fursa ya kuendelea kuwafyatua.
            Kwa vile mfyatuano wa wafyatuaji wa mafyatu wasiofyatuka ndiyo umefyatuka, tutegemee nini? Je, mafyatu watajifyatua au kufyatuliwa wawafyatue hawa mafyatu wawafyatuao wanaofyatuana? Je watapoteza fursa hii ya dhahabu ya kufyatuka na kufyatua wawafyatuao? Je wasiofyatuka na kufyatua, watamlaumu nani iwapo watapoteza hii fursa na kuendelea kufyatuliwa badala ya kutumia hii fursa ya kufyatuana kufyatua?
            Kwa vile huu ufyatuanaji umenifyatua na kuwataka mafyatu wafyatuliwao wafyatuke na kufyatuka, sidaiwi lolote zaidi ya kutumiza wajibu wangu. Hivi kufyatua na kufyatuana ni nini na kwanini mafyatu fyatuliwa hwakufyatuka kujua kuwa kufyatuana kwa kunguru ni neema ya kunguru!
Chanzo: Mwananchi J'tano leo.

 

Tamu, Chungu kutafuta wenza mtandaoni

Kisa cha baba mmoja toka nchini Saudia aliyetaka kuoa na akaamua kutafuta mchumba mtandaoni kinafundisha. Baba huyu toka familia tajiri na inayoheshimika aliona picha ya mrembo mmoja toka nchini Misri. Alimpenda na kuamua awe mkewe. Hivyo, alifanya mawasiliano na binti ambaye pia alionyesha kumpenda mhusika. Wawili walianza mawasiliano hadi baba akawajuza wazazi wake azma yake. Wazazi hawakumkatalia japo walionyesha shaka juu ya mke wa mtandanoni.
            Baada ya wawili hawa kukubaliana, mchumbiaji alitozwa mahali ya dola laki saba na akazitoa cash kwa alivyompenda yule binti. Bila kujua, kumbe huko nyuma ya pazia, wazazi wa Kimisri walipanga wamuozesha dada mtu ambaye alikuwa na makengeza. Siku ya siku ya jamaa kwenda kuipua jiko lake ilifika. Alisafiri kwenda Misiri. Lahaula! Jamaa alipofika hakuamini macho yake kwa alichokikuta.
            Baada ya kugundua kuwa mchumba aliyemuona mtandaoni ni tofauti na yule aliyetaka kupewa, jamaa alikataa katakata na kutaka arejeshewe pesa yake. Mgogoro mkubwa ulizuka hadi Saudia kuingilia kati. Kumaliza mgogoro, wazazi walipaswa kumtoa yule aliyeona picha yake.
            Tukiacha kisa hicho, kuna visa vingi kama hivi vimetokea kimoja kikimhusisha mzee toka Austaralia aliyetaka kuoa binti wa Kiafrika. Mzee wa watu aliingia mtandaoni na kuona picha ya binti aliyempenda na kuanza kutupa nyavu na akakubaliwa hadi kufunga safari hadi Nigeria. Bila hili wala lile, kumbe jamaa alikuwa akiwasiliana na matapeli wa kinegeria waliompokea uwanja wa ndege na kumteka na kumtaka aanze kuagiza pesa toka kwao. Jamaa alitii hadi amamlaka zilipogundua na kuingilia kumuokoa baada ya kunyonyolewa pesa kibao na mateso mengi.
            Hapa Amerika ya Kaskazini kuna visa vingi vya wanaotafuta wachumba mtandaoni hasa wanawake watu wazima au wajane matajiri. Wengi wamelizwa maelfu hata mamilioni ya dola kiasi cha serikali kuinglia kati.Kwa mfano, mamlaka za kipolisi za Kanada Royal Canadian mounted Police kitengo cha kuzuia utapeli,  mwaka 2021, lilitoa takwimu kuwa lilipokea malalamiko 1,249 ya utapeli wa kimapenzi mtandani toka kwa wahanga 925 ambao kwa pamoja walipoteza zaidi ya Dola za Kanada milioni 50. Hali ilikuwa mbaya nchini Marekani mwaka huo ambapo mamlaka ziliripoti kuwa wahanga walipoteza takriban Dola za Kimarekani 547.
            Mbali na visa hivyo, siku hizi kuna filter. Utakuja binti anachezea picha zake na kutengeneza mtu tofauti na alivyo ili kuwapata watafutao wachumba mtandaoni. Wengi wameingia uhusiano huu na kuuvunja pindipo wawaonapo wahusika.
            Tujiulize swali. Inakuwaje mtu anakosa mchumba mtaani, mkoani, hata nchini mwake hadi ategemee kumpata mtandaoni kama siyo kutafuta hasara, majuto, na matatizo? Kuna wahanga wengi wamejuta hata kuumizwa na wengine kuuliwa wakisaka vimwana mtandaoni. Tumewahi kuelezea kisa cha binti wa kikenye aliyefunga safari hadi Amerika ya Kusini akimfuata 'mtarajiwa' wa mtandaoni akaisia kutekwa, kudhalailishwa hadi wazazi wake wakaingilia na kuchangishana kumrejesha Kenya kwa machungu na majuto. Baya zaid, kwa tamaa ya kuolewa na mtu wa majuu, binti alimkataa mchumba aliyekuwa amempata kwao na wakapendana akaishia majuto.
            Kwa upande wa pili, wapo waliowapata wachumba wa mtandaoni wakawa wake au waume wema kulingana na walichokuwa wakitafuta. Wapo wamepata wanaume wa kizungu wakawaoa na kufanikiwa kwenda majuu na kuukata na wengine waliooa wanawake wa kizungu kadhali japo ikilinganishwa na walioula wa chuya, waliofanikisha walichokitaka ni wachache.
            Tujiulize. Kwanza, unajiaminisha vipi kuwa yule unayewasiliana ni yeye na si mtu bandia? Je, unamchunguzaje tabia hata mambo mengine kama afya, mila, magonjwa ya urithi na mengine kama hayo? Japo wapo waliopata na kupatikana, wachumba wa mtandaoni ni changamoto na wanahitaji watu wanaochukua risk ima tokana na ujinga, ulimbukeni, na imani kibubusa. Wahenga waliasa kuwa hisani huanzia nyumbani.
             Kwa wanaotafuta wachumba wakweli na wanaofaa, mtandaoni si mahali salama kufanya hivyo. Kufanya hivyo ni sawa na samaki kutamani kupata rafiki jangwani. Pia kuna usemi kuwa ndoa ya samaki na ndege haiwezekani tokana na makazi na maisha ya wahusika.
            Tuhitimishe kuwa, japo uamuzi na uchaguzi wa wapi pa kumpata amtakaye ni wa mtu binafsi, kuna haja ya kutahadhari mahusiano ya mtandaoni tokana na changamoto nyingi kati ya chache tulizogusia.
Chanzo: Mwananchi J'pili jana.

Fyatu kugeuza Kijiji chake mji mkuu wa Fyatuland!

Baada ya kuonyesha umahiri usio wa kawaida kwa mafyatu wasiofyatuka na kumfyatua, Fyatu napanga kufyatua kitu ambacho kitamfyatua kila Fyatu diniani. Kwa wasiojua dili, wajue. Fyatu Mfyatuzi anapendwa sana na Mafyatu wote wa Fyatuland kiasi cha kuabudiwa, kusifiwa, kupendwa, na kuenziwa. Hivyo, kwa kuzingatia uzito huu, lazima nifyatue kitu. Napanga kufyatua amri ya kuanza kujenga kijiji nilichozaliwa cha Kifyatukizi kuwa mji mkuu wa Fyatuland ambao pia napanga kuiita Fyatu Mfyatuziland kwa hesima na ukumbusho wangu.
            Kuanzia sasa napanga kufyatua amri nyingine ambayo itahalalisha jina langu kupewa kila kitu kizuri na kikubwa. Barabara zote katika mji yote ya Fyatuland na madaraja makubwa na mashuhuri, vituo vya mabasi na vya treni vyote vikubwa lazima vipewe jina langu. Chuo kikuu pekee cha Fyatuland kiitwacho the University of Wisdom, Integrity, and Intellect (UoWiii) nacho nakifyatua na kukipa jina langu. Kuanzia sasa kitaichwa Dk. Profesa, Gwiji, Nguli Fyatu Mfyatuzi University (DPGNFMU).
            Baada ya kumalizana na chuo kikuu ambacho siku hizi kimegeuka choo kikuu, nafyatua mahospitali, mashule, na taasisi nyingine ambazo nazo zitapewa jina langu ili ziweze kuheshimika na kupendwa na kuabudiwa kama mimi. Pia, uwanja wa ndege wa Fyatuland utapewa jina langu ili kuongeza wasafiri wanaoutumia kwa heshima yangu.
            Baada ya kumaliza kuvipa jina langu vitajwavyo hapo juu, vitakavyobaki vitabeba jina la Bi Mkubwa wangu, Mama yangu, Dingi wangu, Shangazi zangu na hata vitegemezi vyangu.
            Kama haitoshi, nitafyatua na mbuga za waanimo ambazo zote zitapewa jina langu ili kukuza utalii. Bandari zote, maziwa makubwa, milima na mito mirefu na mikubwa, navyo vitabeba jina langu. Hii yote inalenga kukuza mapato ya kaya kwa kutangaza na kuuza jina langu tukufu. Naamini kuwa, kama ninavyozimikiwa, na vivutio hivi vitapendwa na kuvutia mafyatu wengi toka majuu kuja kushuhudia na kufyatua maajabu yangu.
            Najua yapo mafyatu mazuzu na mabishi yatakayopayuka na kufyatuka kuwa nageuza Fyatuland kuwa mali binafsi. Kwani, ni mali ya nani zaidi ya mimi? Mimi ni mwanzo na mwisho, chini na juu, kushoto na kulia na kila kitu cha Fyatuland. Mafyatu wanapaswa wafundishwe kujua ukweli kuwa Fyatuland iliumbwa kwa ajili yangu ambaye niliwapenda nikwaambia kuwa ni yao wakati ni yangu, familia, mashosti, na vitegemezi vyangu.
            Kwa ufyatu na ufyatuzi huu, usishangae siku moja ukikutana na mji au shule zenye majina ya ukoo wa Fyatu Mfyatuzi. Sambamba na kupandisha daraja kijiji chetu kitukufu cha Kifyatukizi, Hospitali kuu ya Fyatuland itaitwa Bi Fyatuwake Fyatu Mfyatuzi (BFFM).
            Lazima mafyatu wote, hasa wale wakumbaff na wabishi wanaopenda kuniponda badala ya kunipenda wajue kuwa mimi ndiyo katiba na sheria vya Fyatuland. Mimi ni zaidi ya mfalme kutokana na ubora wangu kama kiumbe aliye bora kuliko wote aliyeko hai baada ya kuondoka wale waliodai kuwa walitumwa na Sir God na kuwafyatua mafyatu wengi kwa kuwaahidi vinono ilhali wanaishi maisha machungu.
            Kwa vile Fyatu mie ni tofauti na hao juu, nafyatua utukufu wa kifyatu kwa kutangaza rasmi kuwa kijiji changu cha Kifytumfyatu kilichonifya kitaitwa sehemu takatifu kama zile za wale jamaa zangu hapo juu. Kwa hivyo, tokana na utakatifu ninaofyatua kwa kukipandisha kijiji changu kuwa jiji na mji mkuu wa Fyatuland, lazima kijengwe na kupanuliwa na kuwa jiji lenye kila aina ya maraha ili kuwafanya Mafyatu wayafyatue badala ya kungoja kuyapata watakapokuwa wamefyatuliwa na kuzikwa. Kwa Fyatu, pepo ni hapa hapa. Hii pia, italeta ubunifu na uwajibikaji wa kuwapa raha Mafyatu waliokubali mie niwe kiongozi wao.
            Pia, kutokana na ufanisi, utamu, na uzuri wa jina langu, kutakuwa na shahada vyuoni zitakazopewa jina langu. Mfano, shahada zote za uongozi, usimamizi wa fedha, sheria, sayansi ya jamii na nyingine zitafyatuliwa na kupewa jina langu. Hii inalenga kuwamotisha vijana kusoma sana kama mimi na kutenda miujiza ya kuwafyatua, sorry, kuwaokoa Mafyatu na Fyatuland kwa kujiletea, sorry, kuwaletea maendeleo yatokayo na uwezo wangu wa kufyatua miujiza.
            Wakati nikipanga kufanya mageuzi haya makubwa, kuna Fyatu mmoja mshauri wangu alishauri kuwa machinjio, magereza, na mochwari vikubwa vikubwa navyo vipewe jina langu. Kwa vile alitaka kuniuzi uzwazwa, huyu Fyatu nilimfyatua kwa kumuonyesha mlango. Hata hivyo, alinipa ujanja. Kwa vile mimi ni mwana demokrasia namba wani Fyatuland, hivyo, hapo juu vitapewa majina ya wapingaji ili nisifyatue kila kitu. Si inapendeza!!
            Kufunga kazi, vitegemezi vyote vitakavyozaliwa kuanzia sasa vitabeba jina langu na Bi Mkubwa kwa heshima na ukumbusho wetu.

            Naona yule anatikisha na kusonya. Ushindwe na uregee. Ukitaka kufyatua kama mimi fyatuka unifyatue uone nitakavyokufyatua. Hivi niko wapi na nafanya nini?

Chanzo: Mwananchi J'tano,leo.

Tusisingize ndoa kuzuia mabinti kujielimisha

Tuanze na usemi maarufu kuwa elimu ni ufunguo na elimu ni nyenzo inayoweza kuleta mageuzi ya kweli na kubadilisha jamii pakubwa kama alivyowahi kuasa nguli Nelson Lolihlahla Mandela. Kwetu binafsi, Nkwazi hakutaka kusomea shahada ya Uzamivu (PhD) lakini Nesaa alimghasi hadi akaamua kuisomea na kuipata. Kwa muktadha huu, juzi, kilitokea kituko kati ya vingi vinavyofanyika na kutoripotiwa au wahusika kushughulikiwa kisheria chini ya kisingizio cha mila na tamaduni.
        Kwenye kisa tajwa hapo juu, wazazi wajinga, wapumbavu, na wenye tamaa walitaka kumkatiri binti yao eti wakitaka wamuozeshe wapate utajiri. Ukiuliza ni utajiri gani huu na kiasi gani unaoruhusu na kuwezesha ukatili na unyama huu licha ya ukosefu wa ubunifu na uvivu, unashangaa na kuumia. Wazazi hawa laanifu wasioona mbele wala nyuma, walitaka kumuozesha binti kwa shilingi milioni nne na ushei! Yaani tumefikia pabaya hivi kiasi cha kumlinganisha binadamu na fedha zinayokuja na kupotea ilhali akabakia katika majuto na mateso visivyo na sababu zaidi ya ulafi, uroho, upofu, na tamaa?
        Kwanza, unapomuuza bintiyo kwa tamaa na upofu huu, unampa fursa aliyemnunua kwa kisingizo cha kumuoa kumtenza kama mali na kifaa alichonunua tena kwa bei mbaya. Unataka mamilioni ya fedha, unauza nini? Ni wangapi hujiuliza swali hili na mengine mengi au kuvaa viatu vya wahanga hawa wasio na hatia isipokuwa kuzaliwa na wazazi mafisi na wapumbavu wenye uroho usiomithilika? Je, hii siyo jinai inayopaswa kuadhibiwa vikali ili kutoa onyo kwa wengine wanaoshindwa kutafuta na kujikwamua toka kwenye umaskini kiasi cha kuishiwa na kutegemea mabinti zao kuwa chanzo cha utajiri uchwara?
            Pili, japo kuoa na kuolewa ni jambo la heri, hata hivyo, lifanyike kwa hiari na makubaliano kwa nia ya kuanzisha familia na si kuuzana. Baba unataka na kudai mamilioni ya fedha! Kwani bintiyo ni ng’ombe au shamba uuze na kujinasua kwenye umaskini?
            Tatu, wazazi mnapowauza mabinti zenu, licha ya kuwakatili na kuwadhalilisha, mnatoa mfano gani? Hizi siyo zama za ujima za kuuzana na kudhalilishana. Kumuuza mwanao kuna tofauti gani na utumwa uliopigwa marufuku duniani tokana na udhalilishaji, unyama, na ukatili wake? Binti wanaouzwa, wana tofauti gani na mbuzi au ng’ombe?
            Nnne, kwa mujibu wa gazeti la The Daily Monitor (Agosti 2, 2026) la Uganda, hali imekuwa mbaya nchini humo hadi rais Yoweri Museveni amelazimika kuingilia. Baada ya kupata taarifa kuwa kuna wazazi wanawauza mabinti zao kwa kisingizio cha kuozesha, Museveni alinukuliwa akisema “Wanyankole...ng’ombe 16...kwanini utake kutajirika kupitia watoto?”
            Tano, kwa vile hili ni janga linalokua si Uganda tu bali katika nchi nyingi hasa baada ya maisha kuwa magumu, tunatoa angalizo kama wandoa na wazazi. Msifanye watoto wenu kuwa chanzo au mtaji wa kupata utajiri hadi mnawauza na wengine, kuwakatisha masomo na kuharibu maisha yao ya baadaye kama kisa kingine kilichotokea hivi karibuni kule Shinyanga ambapo wazazi walitaka kumkatisha binti masomo kwa thamani ya shilingi milioni nne na ushee.
        Sita, hivi, mbali na ujinga hata upumbavu, tamaa na ukatili wa kijinsia, hawa wanaotenda jinai hii kweli wanajua thamani ya binadamu? Utashangaa kukuta hawa wanaotaka mamilioni, hawajawahi hata kumaliza kulipa mahali za wake zao.
        Saba, kabla ya kufikia uamuzi wa kumuuza mwanao, jikumbushe. Hivi, wanaawake waliofanya makubwa duniani kama vile Ellen Johnson, rais mwanamke pekee wa Liberia, Nandi-Ndaitwah (Namibia), Magreth Tatcher Waziri mkuu wa zamani wa Uingereza, na wengine kama hao wangelazimishwa kuozeshwa na kukatishwa masomo yao, wangeweza kufanya makuu waliyofanya?
        Nane, binti yako siyo chimbo la dhahabu wala nyenzo ya wewe kupata utajiri wa haraka. Ana haki na thamani sawa na binadamu yeyote. Mpe muda na uhuru wa kuamua ni lini ataolewa. Kwani, kuna usemi kuwa ukimuelimisha mwanamke, unaelimisha jamii nzima kwa ujumla. Tuna wanawake wafanyabiashara na wasomi maarufu nchini. Tujiulize. Kama wangeuzwa kama huyu binti wa Shinyanga, wangekuwa wapi?
        Tuhitimishe wa kuzishauri mamlaka zetu kuhakikisha jinai na kadhia hii inakomeshwa mara moja ili kuwanusuru mabinti waliopata bahati mbaya kuzalilwa na wazazi katili na mafisi. Pamoja na  ulazima na umuhimu wake, ndoa isitumike kama kisingizio cha kkuwakatili watoto wetu. Kesho ije kwanza na mengine yafuatie. Tuwape  haki ya kuchagua ima kuolewa au kujielimisha na si kuuzwa utumwani kwa kisingizio cha ndoa.

Chanzo: Mwananchi J'pili, jana.