Turidhiane, kuridhika bila kulidhishana?

 Mara nyingi kama siyo mara zote, mafyatu hujifanya wanasiasa na kufanya visasi waviitavyo siasa utadhani nao ni wanasiasa! Uongo huitwa uongozi hata dhuluma ikaitwa haki. Wengine hata uongo huuita uongozi wakati ni uongo tu. Mfano, unapojidanganya ukidhani umewadanya mafyatu wote, ujue ni muongo tu na si kiongozi. Waongo huongoza kwa uongo. Ni mabingwa wa kucheza na kuchezea maneno. Mfano, wanaweza kukushawishi ununue kanuywaji eti mnywe wote kwa faida yenu nyote kumbe ni kwa faida zao. Wanaweza kukuridhisha kuwa mnafanya, maridhiano kutopigana baa kumbe ni maridhishano ambayo mwisho wa siku, watajiridhisha kwa kukuridhisha bila wewe kuridhika wala kuridhishwa mbali na kutopata haki. Mkiwa mnapata kanywaji huongelea amani wakajitenga na haki wakati bila haki hakuna amani na amani isiyo na haki ni amani ya imani.

            Warongo wanaweza kujiridhisha bila kukuridhisha halafu wakesema wote mmeridhika ilhali mmeudhiwa na kunyimwa haki kwa kuongopewa kama hamnazo. Kuna inshu hii ambapo fyatu mmoja alimwaga kanywaji kangu tukiwa baa. Si alisema turidhiane! Turidhiane au tulidhishane kwa kujiridhisha bila kuniridhisha aliyemwagiwa kanywaji? Hili, licha ya kuniudhi, limenichanganya na kunihuzunisha. Hata hivyo, sirithiki hadi nitakapopata maelezo ya kina tena yenye kuingia kichwani. Badala ya kuridhika, nalishughulikia na kumshughulikia anayetaka kuridhiana bila kuridhishana. Mie kulalamikia kanywaji kangu eti fyatu huyu kasema mie ni adui wa amani, mshikamano, na upendo vya wanywaji! Yaani umwage kanywaji kangu halafu uniletee ngonjera za amani? Kwani, alichofanya huyu zwazwa ni haki?

            Kwani, nani anataka kuridhiana na kuridhishana na fyatu asiyeridhisha wala kuridhika mbali na kutoridhishwa na mie ninayetaka haki? Tutaridhikaje wakati ulevi alio nao tena bila kustahiki haumridhishi wala kuridhika nao? Unacheza na kuridhika hasa kwa wale wasiojaliwa mshipa wa kuridhika na vile vinavyoridhisha kwao visiridhishe? Nani atakubali kuridhiana na fyatu tena mlevi asiyeridhika na kanywaji tena ka dezo? Kwani, mie ni zwazwa nisijue vitu rahisi kama hivi ambavyo havihitaji kuridhishana kuvijua? Huwezi kunifanyia undavandava na unyama tena kizwazwa nikakubana ukaja na maridhiano. Nilidhike au kuridhishwa lini au nini wakati uliyeridhia kunifyatua sijaridhia kila kitu na kujiridhisha? Nashauri turidhishane ila siyo kudhalilishana jamanini.

            Leo, nadurusu hii kitu kuridhiana ili kuridhishana kwa kuwa huyu fyatu anayetaka kuniridhisha na kujiridhisha kuwa nimeridhika siridhiki hata punje. Kwanza, turidhike na nani na nini wakati kuridhika kunahitaji kitu kimoja kisichokuwepo kwenye equation yaani haki? Kuridhika hutokana na kuridhika na haki na siyo dhihaka. Kwa hali ilivyo, turidhishane katika dhihaka lakini si haki wala stahiki tena huyu fyatu atakaye kuridhiana na kuniridhisha hatendi  haki wala kustahiki.

            Wapo walevi waliotetea maridhiano wasijue ni marishano si kwa wote bali fyatu mchokozi. Sikuwahi kufikiri kuwa kuna siku fyatu nitaambwa niridhiane kudhulumiwa. Ili iweje yarabi? Nani anamridhisha nani? Nani anamdhihaki nani katika haya maridhishano? Unaridhiana na nani wakati wakati kanywaji kalishamwagwa? Nani anaweza kuridhiana kwa misiba isiyo na sababu bali tamaa na uzwazwa?

            Kuridhiana na kuridhishana siyo mambo mabaya. Ubaya ni kutaka kuridhiana kwa kujiridhisha bila kuwaridhisha wasioridhishwa na maridhishano tena yasiyoridhisha hata wale waliolenga kuridhiana na kuridhishana. Je, tujiridhishe au turidhike kuwa hatuwezi kujiridhisha bila kuwaridhisha wengine? Hapa, ndipo yalipo maridhiano na siyo maridhishano. Hapa, ndipo lilipo jibu la tatizo ambalo fyatu aliyemwaga kanywa kajiridhisha kuwa halipo ilhali lipo.

            Nani awezaye kuzuia muda hata atumie nguvu vipi? Unaweza kuvunja saa zote hata kuua majogoo yote. Muda upo pale pale na hautasimama wala kuharakishwa au kupunguzwa kasi. Ili kufikia maridhiano na marishano, je, yatupaswa kulazimishana au kuridhiana kwanza kuridhiana kabla ya kuridhishana ili sote turidhike? Nani anamridhisha nani na anataka kuridhishwa na kwanini kuridhishwa? Na huyo unayetaka kuridhisha na kuridhishwa tufanye hivyo namna gani? Je, kwa zengwe tulilo nalo, kuna uwezekano wa kuridhisha na kuridhiana na kila mmoja akaridhika?

            Ili kuridhisha na kuridhishana, lazima iwepo haki inayoridhisha na siyo mkosaji kujiridhisha. Je, tuko tayari kuitafuta hiyo haki yenye kuleta ridhiko au kujiridhisha hata bila ya hiyo haki kuwapo? Nani ataridhika pasina haki au haki ya kuridhika? Nani mwenye haki zaidi ya mwingine wakati fyatu anayetaka kuniridhisha ili turidhiane na kulidhishana hataki kutenda haki? Nani aanze na nani amalize? Je, yawezekana kuwapo maridhiano bila maridhiano? Nini kianze na kupatikana kati ya kuridhisha na kujiridhisha kwa kisingizio cha kuniridhisha?

            Tunaweza kujiridhisha kuwa tumeridhiana na kuridhishana. Ila tujue, kuna vitu vingine haviwezi kuridhishwa kwa vile wahusika hawapo mfano, kanywaji kangu.

            Mbali na hayo juu, kuna maswali mengine muhimu. Je, tushirikio maridhiano tunajua na kukubali ni kwanini tunataka kuridhiana? Tunajua. Kila penye maridhiano, kuna kutoridhiana, ndiyo maana yakahitajika maridhiano. Je, nini mzizi wa kutoridhiana au kutoelewana? Je, tunaweza kujibu maswali haya kwa ufasaha kabla ya kuingia kwenye haya maridhiano na maridhishano tena yanayoonyesha kutoridhisha hata kabla ya kuanza maridhiano? Je, kuna hatua, juhudi, nia safi, na hakikisho vyote vya kuridhisha za kufikia kukubali kufanya maridhiano? Kumbe naota!

Fyatu aunda timu kujichunguza na kuwachuuza mafyatu

  

Baada ya mafyatu kufyatuka na kunichosha kwa kunisingizia baadhi ya mambo, nina mpango wa kuunda na kutumia timu–––siyo tume–––ya kujichunguza na kuniweka huru. Hii ni kutokana na kuwafyatua mafyatu waliojitia kufyatukakufyatuka wakitaka kunifyatua wasijue ningewafyatulia mbali. Si niliwafyatua tena bila huruma. Baada ya kuwafyatua, si wakatokea mafyatu wakilalamika mie sina huruma wakati mie nasifika kwa kuhurumia wadudu hata wanyama. Hivyo, basi, kuondoa mzizi wa fitina, nimeunda timu ya ‘kutumika’ kunichunguza.

            Kwa vile hii ni timu yangu na inanichunguza, lazima itoe ripoti kwangu. Hii ni ripoti ni mali yangu siyo ya mafyatu. Naweza kuizima au kufanya nitakalo. Ataye fanya fyoko, namfyatua.  Ole wa owaje na mauzauza na rongorongo kuwa niliwafyatua mafyatu. Watakoma. Hata kama kweli niliwafyatua mafyatu waliotaka kunifyatua, walitaka nimfyatue nani? Je, walitaka nifyatuliwe kirahisi hivi bila kufyatuka na kujitetea?

            Katika kuunda timu hii, nimezingatia yafuatayo:

Mosi, nitaiunda mwenyewe bila hata kumshirikisha mshirika wangu wa bedroom. Sitafanya kosa niwahusishe wengine. Nani ajua wanaweza kufyatuka wakanifyatua kama wale waliotaka kunifyatua nikawafyatua kabla hawajanifyatua?

            Pili, nitawalipa wanaounda timu kwa njuluku zangu na si za mafyatu. Maana, nikifanya kosa nikatumia njuluku za mafyatu, mafyatua nao wenye njuluku zao watataka washiriki katika kuunda timu hii ya kunichunguza ili wanifyatue. Nani afanye kosa hili la wazi usawa huu wa kufyatuana kifyatufyatu? Hivyo, mkiona washirika wangu kwenye timu msishangae wala kupoteza muda wenu kufyatuka.

            Tatu, ripoti ya tume, sorry, timu hii itabidi niipitie kwanza kabla haijawekwa wazi. Hapa, nalenga kuondoa makandokando yoyote yanayoweza kusababisha au kuwapa mafyatu fursa au ushahidi wa kunifyatua.

            Nne, nitahakikisha timu hii inanyonga ushahidi wowote unaoweza kusababisha nifyatuliwe. Hapa, lazima wana timu wapewe darasa kabla ya kutoa ripoti ya ujichunguzaji. Nawajua fika mafyatu. Ukizubaa wanakufyatua tena kwa kujifyatulisha. Bila kuwabana, wapo tena maswahiba zako, wanaweza kukugeuzia kibao ukaishia kujikuta umeunda tume ya kujifyatua badala ya kujichunguza na kuwachuuza mafyatu watakao ufyatuliwe.

             Tano, tokana na kuwa na uhuru wa kuunda timu na kutengua, nitahakikisha watakaoleta jambo lolote la kunihusisha na ufyatuaji nilioufanya, nawafyatulia mbali bila huruma. Kama hii italeta shobo, nitapokea ripoti ya timu ya kujichuguza na kuiweka kapuni hadi mafyatu wangoje, wachoke na kusahau. Kwani, nitakuwa wa kwanza kufanya huu ufyatuzi ambao kitaalamu huitwa ufyatuzi wa kuepuka kufyatuliwa. Inshu inakuwa hivi. Unaita kadamnasi ya mafyatu tena kwa mbwembwe. Unakabidhiwa makabrasha na kuyaweka kapuni. Wakizidi kukubana, unawafyatua kwa kuwafunga kamba kuwa una mambo mengine muhimu ya kikaya. Hivyo, unawazuia wasiwe na mbambamba. Wangoje tu. Maana, haraka haraka haina baraka na mvumilivu hula mbivu hata kama wakati mwingine ni mbovu.

            Sita, nitapiga marufuku vyombo vya umbea kupewa nakala ya ripoti ya timu ili visianze kusambaza umbea unaoweza kusababisha nifyatuliwe tena kwa kazi niliyoanzisha mwenyewe. Lisrikal langu litafanya ripoti ya timu kuwa siri. Hivyo, atakayejitia kiherehere na kujifyatua kuijadili, ataozea lupango au nitamtumia wasiojulikane wamjue na kumteka na kumpoteza ili kupoteza kila kitu mbali na kuwatisha na kuwanyamazisha mafyatu ili wagwaye. Unacheza na mimi siyo?

            Saba, nitahakikisha wataalamu wangu wanaandika ripoti na kuipa timu inikabidhi harafu niikalie kifyatu na kinomi ili kufunika kombe wanaharamu wapite.

            Nane, sitatoa hadidu za rejea. Najua. Kufanya hivyo ni sawa na kuwapa vichaa rungu wanifyatulie mbali. Kwa mfano, nitatoa idadi ya mafyatu walionyotolewa roho. Kwa vile sitaki nionekane mie ni nduli kweli, napanga kuiambia timu itoea idadi ya mafyatu watano tu walionyotolewa roho. Tena, timu iseme kuwa walinyotolewa roho wakiwa wanakwapua mali kwenye maduka. Hii ni kutokana na asili na ukweli kuwa ndata wa Fyatuland karibia wote, walitaka kuwa makasisi lakini kale kamjezo kanakofanywa na wenzao wenye majoho ya uroho wa roho mtakakitu, kaliwashinda. 

            Hivyo, hawawezi kuua hata chawa. Abishaye ajikumbushe. Nani haoni chawa wanavyonenepeana Fyatuland? Hii ni kwa sababu ya upendo na kujali viumbe wote. Hivyo, ripoti ya timu itasema kuwa imegundua kuwa hakuna fyatu hata mmoja aliyenyotolewa roho isipokuwa watano waliojitakia kwa kutaka kupora mali za wenyewe ambao waliamua kuwakomesha kwa kuwafyatua.

            Tisa, nitaiamuru timu iseme kuwa waliofanya uzwazwa wa kutaka kuvuruga amani na mshirikiano wa Fyatuland ni mamluki waliokuwa wamelipwa bangi na gongo ili wavuruge tunu hizi kwa sababu ya wivu wa kike tu.

            Kumi, sitataja kiasi cha njuluku ilizopiga timu. Maana, nikifanya hivyo, nitakuwa nawachokoza mafyatu na kuwakumbusha ile kitu. Kutaja kiasi cha njuluku, licha ya kufanya wajue ni kiasi gani nimepiga, itawapa sababu mafyatu kufyatuka tena na kunifyatua. Nani afanye ufyatu huu? Thubutu yako! Timu imekula kiasi gani? Hii, huitwa chiri chirini njomba.

            Kwa vile leo nimeupiga mma vilivyo, sisemi mengi. Hivi, nimesemaje? Fanya kila kitu usomacho hapa siri.

Chanzo: Mwananchi leo Jtano.

Fyatu kufyatua mafyatu wanaofyatukafyatuka kumkosoa

Juzi, si nilifyatua uteuaji na utenguaji. Katika kufanya hivyo, si nikampa ulaji swahiba yangu mgoshi Machungi aka blackbox yangu. Acha mafyatu wazoze! Kwani, nimemkosea nani na wapi? Kasomeni katiba ya Mafyatu vizuri. Hata nikimteua kuku wangu, sivunji sharia kwa mujibu wa katiba yetu viraka. Huu ndo utamu wa kuwa na katiba huru itoayo uhuru kweli wa kufyatua na kupiga juluku. Hata ukiteua kitegemezi chako, shoga yako, nini, nimesemaje?Hata nikimteua Bi Mkubwa wangu poa tu.

Unene wa Fyatuland unanipa uhuru wa kufanya nitakavyo. Na nikifyatua hivyo sivunji sharia yoyote. Huu ndo uhuru na uzuri wa katiba huru. Inakuweka huru wa kufyatua na kula kwa uhuru. Huu ndo uhuru wa fyatuland tulioapa kuulinda hata kwa kuwanyotoa roho wanaotupinga. Huu ni uhuru wetu. Siyo wao. Kwa kuwaonea huruma, nawashauri wakatafute ulaji na unene wao, vinginevyo walie. Waache kutupotezea muda. Tena wajue. Itaendelea kula kwao wakati sie twajilia kwa raha zetu. Twala nyama tena minofu na kidari kwa raha zetu. Wao wameza mate kwa machungu yao. Hata mifupa hatuwapi. Halo halo! Mwenye wivu si ajinyonge tu.

Sasa tuje kwenye inshu. Baada ya katiba ya Fyatuland kunipa uhuru wa ki-god, naweza kufyatua yeyote na hakuna fyatu wa kuniuliza. Wapo mafyatu mazwazwa niliosikia wakihoji udhu wa mgoshi Machungi. Wanadai ni fisadi na mhujumu wa Uchumi. Ebo! Kwani, siku hizi kuna mwenye udhu? Yuko wapi? Nionyeshe nimuone. Mshaabwa. Kaya ina wenyewe na wenyewe ni sisi. Sasa mnaohoji nini tunapohomola na kuhondomola? Hakuna haja ya kubagazana. Eti wapo wanaodai mgoshi hana maadili? Lol! Mbona Fyatuland ilizika mambo ya maadili zamani gani! Mambo ya maadili ni ya kizamani. Tuache uzamani. Tuanze usasa. Fyatuland siyo kaya ya maadili bali ya madili. Ni kaya ya kupiga dili kama huna akili nzuri. Sijui kwanini nao hawatafuti madili ya kupiga na badala yake wanapiga kelele tu! Inashangaza na kusikitisha. Kapigeni madili na kuacha uvivu wa kufikiri.

Leo, natoa onyo. Hawa wapigao makelele wakiendelea, nitamteua Bi Mkubwa wangu au kitegemezi chetu kuwa makamu wangu tuone. Kwani, mie ni wa kwanza kumteua shwahiba yake? Nendeni pale jirani kwa M7 muone. Mbona Bi Mkubwa wake na kitegemezi chao wanatesa katika ulaji wa bwana kuba? Mbona kule Ikweta ya nonihino kitegemezi cha Obiangu ni vyangu ni makamu wake na hakuna anayeleta ngebe uchwara za maadili? Mbona hata Tarampu kawajaza vivyele na wakwe zake kwenye lisrikal lake tena kwenye kaya inayojidai kupigania haki na usawa? Kama Tarampu kafyatua, mie ni nani nisifyatue? Kama Tarampu anatawala kwa kutumia familia na maswahiba zake, kosa langu kumteua mgoshi Machungi nini?

Nilisikia fyatu mmoja zwazwa akisema eti huu ni ufamilia! Ebo! Bila familia anadhani naweza kupata muda wa kuwatumikia mafyatu waliogoma kufyatua hadi tukawa tunawafyatua tunavyotaka? Kwangu, familia ni kila kitu. Maswahiba ndiyo nguzo ya utawala wangu. Mjue msiojua. Na bado. Nitazidi kuwapa ulaji jamaa na maswahiba zangu mtake msitake. Huu ni wakati na zamu yetu kutesa. Si huwa mafyatu wanasema kuwa kutesa kwa zamu? Imefika zamu yetu, mnaanza ngebe. Jamani, ngojeni zamu yenu kama ipo.

Wengi wasiojua wala kuonja raha ya unene wanadai kuendelea kuteua jamaa zangu kutaongeza deni la Fyatuland! Ebo! Deni la kaya linanihusu nini wakati atakayelipa si mimi wala jamaa zangu? Kwani, mie ni wa kwanza kukopa na kutumia nitakavyo? Mali ya umma huwa haiumi. Kazi yetu ni kuiuma wenye kuumia na muumie tu. Pia, mjue, makelele ya chura hayazuii ng’ombe kunywa maji. Kazi ya maji ni kunywewa tu.

Kwa vile mie huwa sisikilizi makelele, nitazidi kuteua. Watakaozidisha ngebe wajue. Wasiojulikana bado wapo. Na hili ni onyo la mwisho. Kitakachofuata, tusilaumiane. Ukifyatukafyatuka, nakufungulia mbali na kesi ya uhaini au uhujumu uchumi ili ukose dhamana na kuozea lupango kama yule mtoto mtundu aliyekosa lishe akachezea lijisu aliyejifanya kukinukisha tukamnukisha. Usicheze nasi. Chini ya utawala wangu, hakuna fyatu atayefyatuka nimuache. Kawaulize Gen Ziro waliokuja na uziroziro wao tukawafyatua hadi wakakoma. Wako wapi siku hizi? Si wameufyata. Wafyatuke tena tuwafyatue. Fyatuland si kaya ya kuchezea tena na viumbe vichanga visivyojua maana ya ulaji na unene. Ndiyo maana vinaitwa Gen Ziro. Navyo vilivyo vizwazwa vilikubali kuitwa hivyo. Mimi ni Gen Fyatu. Lazima vijue. Vinginevyo tutaendelea kuvifyatua. Na tukifanya hivyo, tusilaumiwe vilaumiwe vyenyewe kwa bangi zao na kuhongwa viharibu amani yetu Fyatuland.

Nimalizie. Kumteua mgoshi Machungi ni mwanzo tu. Nitateua wengine wengi hata wawe hawana huo udhu wenu. Kwani, nawateua wakaswali hadi wahitaji udhu? Hamjui nawateua kula na siyo vinginevyo? Du! Hivi naota au sijameza dawa zangu?

Chanzo: Mwananchi Jtano, leo.

My New Baby on Coups Resurgence in Africa

 

Publisher: Mwanaka Media and Publishing, Zimbabwe

Pages: 285

Year: 2026

Category: African Studies

Dimensions: 210×148 mm

ISBN: 9781779324351

Shipping class: POD

by Nkwazi N. Mhango

This volume delves into coups d’état in Africa by exploring coloniality, historicity, reproducibility, and preventability. It bitingly ties coups to colonialism and coloniality that postcolonial Africa maintained, replicated, and kept in place at its perils. Markedly, the book foretells the chronicity, existentiality, and perversity of coups d’état if some measures to address and arrest them are not seriously and timely taken. Moreover, the book touches on how dictatorship creates its own fragility, susceptibility, and possibility for coups d’état. A main argument is that coloniality, corruption, dictatorship, and greed are among the anchors
and root causes of the prolongation of coups d’état in Africa where it is easy for les majeurs incapables, especially, politicians, soldiers, and warlords to grab power and abused it thereof. The book takes o with the history of coups and winds up with solutions to the problem warning Africa that is still a long way away from true democracy and peaceful transition sine coups d’état if it does not embark on, inter alia, accountability, democratic changes, good governance, and pragmatic fight against corruption, dictatorship, injustices, and poverty.

£30.00

Letter from Canada to Besigye, Kyagulanyi, and Museveni

 Dear esteemed leaders,
May I humbly address you as real men on whom all Ugandans’ eyes are. I beseech you to face it and do the right thing for yourselves and your country. Thus, I address you as people with power though differently.
        Firstly, I fully understand that you all have followers whose ambitions, expectations, and hopes you carry and fight for. May he perish whoever ignores this fact.
        Secondly, you’re seasoned politicians/leaders who are supposed to be creative and dependable. If you lack what it takes to resolve your differences creatively and constructively, why should Ugandans keep on trusting you? May I say it point blank. Whoever is an impediment to what I’m to aver, must be viewed as a wrong person to carry even the hopes of animals let alone humans.
        Thirdly, I understand. You’re all Ugandans. That’s nothing if one lacks patriotism and trust, which are the qualities that require everybody to do justice to himself and others as the citizens of one country. 
        Fourthly, just remember. Power is always evanescent. Nobody’ll have it forever despite what. Therefore, whoever abuses or tramples on the humanity and the rights of others must not be in any public office. For, he’s unfit even to herd a herd of wildebeest aka confusion.
        Fifthly, you’re all Christians some of whom swear by lifting the Bible. If I go by and with what Christianity commands, your first commandment is love. Thus, you’re dutybound to love each other more than yourselves apart from your ‘enemies’ even in politics. Leaders are role models and teachers. What love do you teach through animosity, injustices, and tortures? I know. You’re not pretenders. 

        Thus, you must emulate the late Festo Kivengere who loved Idi Amin despite killing his people. He knew too well the dangers of hatred and how foolish and mentally unfit whoever does so for whatever reasons is. Who wants to be such a loser in the afterlife, especially for you Christians, if indeed you truly are? 
        Mature men don’t fight over what doesn’t belong to them. Refer to the famous song by the Les Wanyika Sina Makosa. Like it’s in this song, power doesn’t belong to you. It only belongs to Ugandans but not to their leaders or ruler. Fighting for what doesn’t belong to you is like fighting over or killing for somebody’s lover or wife while you truly know she doesn’t belong to any of you. Who commits such folly? If you know that, then chuki ya nini ndugu zangu while the lady isn’t yours? Kindly, listen to that song for a reminder.

            Sixthly, loving each other is the only means you need to see each other not only as equal but also as people. If indeed what you always say is what you mean and what you mean is what you say, you don’t have any choice but to love and show that you truly do. If indeed you’re the men who are fighting to diligently and selflessly serve the country but not to serve yourselves and your families like one of you once said, it’s only love you need. The rest will fall into place thereafter. If a few people like you can’t iron out your differences or look at each other as humans, how’ll you serve millions of Uganda? Charity always begins at home. 
        Seventhly, forgive each other so that you can be forgiven. Love each other so that you can be loved. Without loving each other and banking on hating and demolishing each other, nobody’ll succeed. No doubt. If you live by sword, you’ll die by sword. If you live by hatred, you’ll die by it. If you live by lies and manipulations, they’ll one day adversely affect you. Who sows thorns and walk barefoot? Remember that.
            Eighthly, it’s utter madness to fight over something you can’t keep or permanently own. Power belongs to the people. Whoever seeks it must understand this and faithfully do and show that. As men of probity, you still have time to take a look in the mirror and do the right thing, especially for those who self-appointed to be the judge while they’re supposed to be judged in the court of public.
            Lastly, I truly love you all. Similarly, love each other so that those you portend to seek to serve might love and trust you. That is my message from Canada.
Source: Daily Monitor Sunday today.

Waopanga au kutamani kuoa au kuolewa majuu wajue

Hivi karibuni, kumetokea visa vya kusikitisha tena vya kinyama. Jamaa waliohama Afrika wakitegemea kuukata ukaishia kuwakata. Wanaume hawa walipata mama wa kizungu toka nchini Marekani. Kwa matarajio na mapenzi makubwa, waliamua kuoa mama wa kizungu. Walihamia Marekani kwenye nchi inaayoitwa nchi yenye fursa ambako, ukiwa na dhamira na mipango madhubuti, unaukata.
Leo, tutaongelea visa vinne kama mfano ili kuonyesha changamoto wanazopata baadhi ya wale walioingia Marekani kwa kutumia njia ya ndoa. Kisa cha kwanza kinamhusisha mwanaume aitwaye Njamba (si jina lake halisi). Njamba alifanikiwa kumuoa mama mjane wa kimarekani aitwaye Mercy (si jinale halisi). Waliishi kwa furaha na amani kwa muda. Punde, mambo yakaanza kuharibika tokana na mke kutokubali kuishi maisha ya Kiafrika ambapo baba huwa na nguvu zisizopingika. Kwa Marekani, ni kinyume. Sheria za huku zinampa mama madaraka makubwa kuliko hata ya baba wa Kiafrika. Hivyo, mama anaweza kuamua kwenda likizo nchi yoyote peke yake na baba asiwe na uwezo wa kumzuia.
Piga picha. Hali inakuwaje kwa baba wa Kiafrika aliyezoea kummilki na kumpangia mkewe? Hii ndiyo hali iliyomkuta Njamba. Taratibu, alianza kujihoji kama ameoa au ameolewa. Katika kupambana na hali hii, Njamba aliamua kuonyesha uanaume wake. Alianza kutoa matishio kwanza. Baadaye, alianza kumtandika mkewe. Kwanza, mama hakuamini kama Mswahili angejiamini na kufanya haya. Wakati haya yakiendelea, wawili hawa walikuwa ndiyo wanamaliza kulipia deni la nyumba waliyoinunua kwa mkopo kama ilivyo kawaida huko Marekani.
Tokana na kuwa na deni la nyumba na kujua sheria na taratibu za Marekani vinavyompendelea mwanaume, mama alivumilia mateso kwa muda akisubiri wamalizie deni la nyumba naye afanye vitu vyake. Siku ya kwenda benki na kuagana nayo kwa kumaliza kulipia nyumba yao, mama aliruddi nyumbani na kuaza kujiamini na kujibu mapigo. Njamba hakuamini macho wala masikio yake kwa aliyoona na kusikia.
Kwa kujiamini kabisa, mama alimwambia kuwa alikuwa amechoka na mateso na hivyo, alitaka waachane. Kwanza, Njamba alidhani mkewe alikuwa akimtishia nyau asijue atafanya kweli. Mwezi ulipita halali ikiwa tete. Kumbe mama alishaenda kwa mwanasheria wake na kufungua kesi ya talaka bila hata mumewe kujua. 
        Siku ya siku, mama alirejea nyumbani na kumuamuru Njamba ahame toka nyumbani kwake. Njamba alishangaa, kuchukia, na kuhoji iweje wakati nyumba ni ya wawili? Mama alimjibu kuwa hayo hayajui wala hayamhusu. Isitoshe, alimwambia kuwa shauri la kuvunja ndoa lilikuwa tayari limeishafunguliwa mahakamani na Njamba angejulishwa wakati wowote. 
            Njamba aliapa kwa miungu yake yote kuwa asingehama kwenye nyumba yake. Naye, kadhalika alimtaka mkewe ahame kabla hajamfanyia kitu mbaya. Mama naye aliona kama alikuwa akitishia tu. Hivyo, aliinua simu na kupiga namba ambayo wengi huku wanaigopa kama ukoma yaani 911. Aliwajulisha polisi kuja haraka na kumhamisha mumewe toka nyumbani kwake kwa sababu alikuwa amemtishia angemfanyia kitu kibaya mbali na kumnyanyasa kindoa.
        Kwanza, Njamba hakuamini masikio yake. Hivyo, alimuamuru mkewe kukata simu. Mama hakukubali. Aliendelea kupiga makelele kwenye simu akiomba polisi waje haraka. Bila hili wala lile, Njamba aliingia chumba cha kulala na kuchukua bunduki na kumpiga risasi saba na kumuua hapo hapo Mercy.
        Baada ya hapo, alijigeuzia bunduki na kujimaliza. Hivyo, ndivyo ndoa ya majuu ya kuukata ilivyoishia kumkata Njamba baada ya kupitia mengi kiasi cha kukata tamaa na kuamua kuua na kujiua.
Kwa wale wanaopanga kuoa au kuolewa majuu bila kufanya utafiti na kujua tofauti za kimila na kijamii wajifunze kitu kuwa si kila king’aracho ni dhahabu.

Kuna kitu kinaitwa ndoto ya Marekani au American dream. Kitu hiki, kimewaponza wengi. Kuna njia nyingi za kufanikisha ndoto hii kubwa na ya kupigiwa mfano kwa wasiojua kilichoko nyuma ya pazia. Pamoja na kuwa sisi waandishi hatuishi Marekani, tunaishi jirani kwenye bara la Amerika. Kwa kiasi fulani, tunajua ukweli na undoto wa ndoto hii ambayo imegeuka jinamizi kwa wengi walioingia bila kufanya utafititi wa kutosha.

Chanzo: Mwananchi Jpili leo.

Is Iran war the beginning of the end of Hegemonia Americana?

The United States has dominated the world soon after the world war after unseating the British empire. Ever since, the US has ruled the world unchallenged. It was once challenged by the then USSR, which it outfoxed, slayed, and became the sole world superpower. It created what we academically call Hegemonia Americana or American hegemony. Considering how the US is grappling with the war in the Middle East, I can comfortably say that, if things aren’t straightened up peacefully and end the war, it marks the beginning of the end of its hegemony.  That’s natural though we blame everything on the current President, Donald Tramp. Who voted him in?

        Empires rise, dominate for a certain time and fall like everything else. The US can’t escape this natural law. There were other powerful empires, which went under like the US will. Some of these empires were Qing dynasty, Inca, Aztec, Mayas, Songhai, Mongol, Greek, Roman, Ottoman, British and many more. Where are they? They died simply because everything has a certain non-negotiable lifespan.
            Like any global superpower, the US enjoyed many feats but also created many enemies within and without in its own orbit before the then USSR came in as a challenger. However, in late 90s, the US outfoxed, demised the USSR, and remained as a sole superpower. 

    Recently, the US attacked Iran, which historians know as an empire slayer. Weak as it might seem, Iran is one of continuous civilisations that slayed many of them. Using its geographic and strategic significance, Iran blocked the Strait of Hormuz, which transports close to 20% of world energy. After the US bombed and killed it leaders, Iran took out its trump card and blocked the Strait of Hormuz knowingly what the ramifications to the global economy are.
            Although the Strait of Hormuz is in Iran and Oman, it’s a lot to do with US hegemony and economic muscles. It’s a door through which oil and gas pass to go to the world. Is it true that the US doesn’t have anything to do with the US, which doesn’t depend on energy from the Middle East?
         Firstly, the gas and oil from the Middle East are priced and traded in the US dollar, hence petrodollar.       
     Secondly, the US makes billions of even trillions of dollars by selling weapons to the oil-rich gulf states.       
  Thirdly, it makes more money by protecting the monarchies in the region.

 Fourthly, the US, by uses the power of its dollar, which also draws its power from being the only currency in which oil is priced and traded. 

Fifthly, the US prints and mints dollars at will. We all know. The petrodollar agreement with Saudi Arabia, which was entered in the 1970s has expired without any renewal. This means the dominance of the dollar will soon come to an end. Shall this happen, the US dominance too will. 

Equally, the US has lost its important allies, the EU and NATO, which opposed and flatly have flatly refused to participate in this war of choice. This costs the US its economic clout as a world powerhouse, which currently spends billions of dollars on war while its people are suffering.
            Historically, when a great empire is involved in wars, it starts to crumble. This means that the US has to shoulder war expenses. Unfortunately, the US didn’t learn a lesson from Afghanistan and Iraq. When it started the war, its misguided plan was that Iranians would rise against their government. Sensing what transpired in Afghanistan, Iraq, and Libya, Iranians united and refused to do US’ dirty laundry and destroy themselves.
        In the biggening, it was like a walk to the park. After Iran became a hard nut to crack, the US asked its allies to crack it for it. The duo flatly refused to be drawn into US’s war of choice. Thereof, Trump fired back saying that the US didn’t need them since they’re a tiger paper. 

    Blockading the strait of Hormuz adversely affects global economy. Underscoring that, the US wanted the international community to address this mess pretending that the US has nothing to do with this danger to the world. Ironically, when Trump started this foolish war, he ignored those he’s now blaming and coercing to do his dirty laundry. They know who the first casualty is. Instead of facing it and abandoning the war, currently, Trump is hollering at the top of his lungs that Iran is a danger to the world. Again, who started this war of choice? Is it the victim or the perpetrator? Who truly is the very danger?
            Typically, without gas flowing through the strait of Hormuz, American dollar will lose value just overnight. The world knows how the US benefits and depends on the Middle East oil after sabotaging and abandoning the gold standard wherein nations depended on the amount of gold they’d in treasurers.
            Let the US know. Shall the war go on, the biggest victims won’t be Iran but the US. Why? That’s because the gas price will swell globally, which isn’t a problem only for the US. Again, since gas price is globally interconnected and depends on capitalistic conjectures, the US will become the first to suffer. Shall this happen, though it’s already started to happen, the Republicans will lose midterm elections, which is due soon. 

    We know Americans. They love their beloved cars, whenever gas prices upsurge, they’ll stop at nothing but to show Trump’s party the door. Neither Trump nor Republicans like this to happen. Why? First of all, Trump doesn’t want to soil his political standing. Secondly, losing election will destroy his daydream of either running for the third term or decide on who should run shall his megalomaniac dreams flop, which it surely will.
        In sum, is the war with Iran the beginning of the end of Hegemonia Americana?

Source: The Citizen Wednesday today.

Fyatu wafyatua vitegemezi vyake tegemezi japo virume

Baada ya kushuhudia kilichotokea kaya jirani kwa fyatu mwenzangu hayati Ken Aliyeunda kaya, nimestuka na kuogopa japo najiamini sana. Kwa wasionyaka inshu ni kwamba, kule Dhambia, kitegemezi cha munene wa zamani kilijikuta pakanga. Katika kufanya uchunguzi na unoko, lisrikal la kule kwa ‘roho’ mbaya yake si liliinyaka kuwa kitegemezi cha munene wa zamani aliyenyotoka roho kule kwa Fyatu Madiba kilikuwa na ukwasi wa kutisha. Kila mwanakaya alishangaa namna kitegemezi ambacho hakijawahi kupiga mzigo wowote  hata kufagia chumba chake zaidi ya kubukanya mali za mafyatu kilivyokuwa na ukwasi wa kunuka. Je, viko vingapi kama hivi kwenye bara hili lililopotea kwa uzwazwa wakati lina uchumi lakini linaukalia?
            Inshu iko hivi. Mtoi wa mdosi wa kule wa zamani alikuwa anamilki mahekalu, madude ya bei mbaya usipime ambavyo hakuna maelezo ya miujiza iliyotumika kwa fyatu kula kulala alivyoipata. Je, aliupataje huu ukwasi ambao unawahangaisha na kuwashinda Mafyatu wachakalikaji? Simpo. Dingi wake alikuwa dingi wa kaya.         Hivyo, kwa kutumia mamlaka na ubini aka surname wa dingi, jamaa alipiga njuluku ndefu pakubwa. Wakati wanakaya wakisota hadi kunyotolewa roho na ukapuku, mtoi alikuwa akijienjoi tu na kuwacheka na kuwashangaa. Je, wapo wangapi kama huyu chawa, au tuseme funza, barani kwetu? Kweli, usiposhangaa ya Abudili aka mtoi wa madili, utashangaa ya Dalie mwana wa rungu. Jamaa alikuwa na ndinga kama mia hivi na mihekalu kama hamsini. Hapa, hatujagusia njuluku alizosweka ughaibuni na zile anazotapanya akijichotea ujiko kumbe jizi tu. Anyways, hayo ndo maajabu ya bara letu linaloitwa kapuku wakati ni tajiri wa kunuka.
        Juzi, tulifanya kikao cha ghafla na Bi Mkubwa na kudurusu kadhia hii nyemelezi ya mafyatu nyemelezi watumiao unene wa madingi au ndugu zao. Tulikuja na mkakati wa kuokoa mali za Mafyatu na kulinda hesima yetu. Baada ya hapo, tuliwaita vitegemezi wetu wote na kuwapasha inshu na uamuzi wetu kuntu.
         Kwanza, hawakuamini. Walidhani tulikuwa tunawatania wakati huwa hatuna utani nao. Ilibidi waumie tu na kukubali haya mabadiliko adimu duniani japo kwa shingo upande.
        Pili, walijaribu kupinga. Niliwapa wazi kuwa unene wangu si wao. Nao, wakatafute wao kama ni rahisi kama walivyokuwa wakifyatua njuluku za mafyatu kwa kunitumia. Mie ni faya na nomi kinomi. Siyo kama akina Mobutu na M7.
        Tatu, walistuka na kuchukia. Baada ya kuwapasha inshu, tuliazimia kuwa, kuanzia sasa, maulaji yangu kama prezo wa Mafyatu utakuwa wangu na Bi Mkubwa tu. Hivyo, wajiju,
         Nne, tumepiga marufuku kutumia ubini wetu kuwapiga Mafyatu. Tumewapa wazi kuwa tunachelea mafyatu wanaweza kufyatuka wakatufyatua kwa kuwafyatua kizwazwa. Wewe uliona wapi mtoto mchanga kunyonyesha? Uliona wapi?
        Zamani, nilidhani wachunwao na vyaungudoa ni warume wakwere. Kumbe na wanene wanachunwa tena na vitegemezi vyao, jamaa, mashosti, na marafiki zao! Fyatu zima linaacha kuchapa kazi. Linanyonya na kuwafyatua mafyatu kwa vile ni rafiki, toi, au shosti la munene. Acheni uvivu. Tafuteni ngori mheshimike.
Kwa vile mie naona mbali, nimeamua rasmi kukomesha upigaji wa kutumia mamlaka yangu. Hata Bi Mkubwa tumekubaliana afute ile asasi yake ya ulaji Ulaji iitwayo  BiMkubwa Opportunity and                     Maulaji ya Unene (BOMU). Hata ile bajeti iliyokuwa ikipangiwa ofisi yake nimeipiga panga. Lazima kieleweke. Kuanzia sasa, nakinukisha kwa wale wote wapenda dezo kwa kutumia migongo ya madingi wao wanene. Nimewaamuru vitegemezi vyetu kutafuta kazi halali. Kwa vile vimeishatimiza umri wa mafyatu wazima, havitaruhusiwa hata kupewa ndinga za mafyatu. Kwani, alivichagua nani na vinamtumikia nani zaidi ya matumbo na tamaa zao? Lazima tubadilike kabla hatujabadilishwa. Isitoshe, ulaji wa dezo na unene vina mwisho.
        Katika kutenda haki, kuanzia sasa, nimetoa amri ya watoi wote wa wanene na wanene wenyewe kusoma alama za nyakati. Itawabidi wajiandae kusomea kwenye shule za Kayumba kama mafyatu wengine.  Kwa wanene, hakuna kupeleka watoi ughaibuni au kwenye intaneshno skuli wakati shule na vyuo tunavyo hapa tena vya kumwaga. Hii, itasaidia kuwazuia wanene kupiga njuluku za mafyatu. Pia, natoa amri wanene wote kwenye Fyatuland kuacha kwenda ughaibuni kujichunguza afya zao wakati hapa tunayo mahospitali lukuki.
        Kuongoza kwa mfano, nimeamuru vitegemezi vyetu viwili vilivyogoma kwenda chuo, vitafute vyuo na kuchukua nkopo  kama mafyatu wengine. Hakuna cha kutegemea jina langu tena kuishi dezo kana kwamba havina mikono na vichwa. Nimechukua hatua hizi adimu duniani kwa kuogopa kuendelea kuwafyatua mafyatu hadi wafyatuke wanifyatue. Mwenye macho asikie uzuri tu. Mwenye masikio ajionee.
        Lazima ningoze kifyatu tena kwa mfano. Kuanzia sasa, hakuna ndugu yangu awe wa kweli au wa kuokoteza atapewa upendeleo. Hata kule kijijini kwetu ambako tulikuwa tumeanza miradi ya upendeleo, nimepiga kalamu. Nimesemaje? Kwani, niko wapi?
Chanzo: Mwananchi, Aprili 9, 2026.

Ndoa ya majuu inapogeuka shubiri na maafa

Leo, tunaongelea kisa kingine cha Mswahili aliyeoa mama wa kizungu na kupata watoto na baadaye yakawakuta yaliyowakuta. Bibby (si jinale halisi) alikuwa mama aliyejaliwa urembo si haba. Wengi walikuja kumchumbia akawakataa. Alitaka aolewe na mume mwenye kujiweza na siyo wabangaizaji. Wanaume wengi kijini kwao walimuogopa kwa vile walijua alichokuwa akitafuta. Alizoea kueleza wazi wazi kuwa hawezi kutoa uzuri wake kwa mume asiye na uwezo.
Kijijini kwa Bibby kulikuwa na James mtoto wa maskini aliyebahatika kwenda majuu na kuukata.

     Akiwa amewahi kutaka kumposa Bibby akamkataa, baada ya kuukata majuu alirejea nyumbani. Aliwajengea wazazi wake bonge la jumba na kuwanunulia gari. Kila mmoja kijijini alitamani mwanae angekuwa kama James. Mmoja wa waliotamani mafanikio ya James ni Bibby. Licha ya yote aliyofanya kijijini mwake, James alikamia kuwa angemuoa Bibby aliyekuwa kamkataa miaka ya nyuma.
        Muda hakupita, Bibby alikwenda kwa wazazi wa James na kuomba namba yake ya simu. Wazazi walifurahi na kumpa namba ya simu. Bila ajizi, Bibby alimpigia simu James akiuliza ni kwanini alimsahau. Kwa vile James alikuwa amekamia kumuoa, aliona kama ndege kajiingiza mtegoni mwenyewe. Hivyo, aliomba wakutane sehemu ya faragha lau waongee mawili matatu. Bibby alifurahi na kukubali kwenda kukuta na James. Wahenga waliasa. Usitukana mkunga na uzazi ungalipo na isitoshe hakuna ajuaye ya kesho.
        Siku ya siku ilipofika, wawili walikutana kwenye hoteli moja maarufu mbali na kijijini kwao. Mambo yalikwenda haraka. Waliongea, wakala, wakanywa, wakapanga, hadi wakalala kule. Haraka haraka, Bibby alimwambia James kuwa alikuwa akimpenda na wala  hakumkataa bali kumpima uvumilivu wake ambao siku hii ulikuwa umelipa.
        Mipango ya ndoa ilipangwa na ndoa ikafanyika tayari kuanza kuishi kama mke na mume. Moyoni mwa wawili hawa, kila mmoja alijifariji kuwa alikuwa amempata mwenzie wasijue wamepatikana wote. Kiukweli, Bibby hakumpenda James bali alitaka amtumia kama pasi ya kuingia majuu na mengine angejua huko huko.
        Naye James hakumpenda Bibby bali alimtaka tokana na urembo wake. Na alijua fika kuwa Bibby alikubali amuoe kwa vile alikuwa keshaukata na anaishi majuu. Nani angekataa fursa hii tena iliyojileta yenyewe toka kwa mtu ambaye amewahi kumuudhi kwa kumkatalia ndoa?
        Wawili hawa walifunga ndoa. Muda wa James kuondoka kurudi majuu ulifika. Aliondoka na kumuacha Bibby kwa wazazi wake akimuahidi kumtumia tiketi au kumjia ili waende kuishi wote majuu. Bibby na wazazi hata marafiki walifurahi sana. Muda haukupita, James akarudi kuja kuchukua mkewe ambaye alimuacha tayari mjamzito baada ya Bibby kumtegeshea mimba ili asibadili mawazo au kushawishiwa na mabinti wengine pale kijijini waliokuwa wakimmezea James mate.
        Wawili waliondoka kwenda zao majuu. Baada ya Bibby kufika majuu mambo yalibadilika. James alianza kumnyanyasa na kumsimanga kuwa hakumpenda kwa dhati isipokuwa kwa sababu ya mafanikio yake jambo ambalo lilikuwa kweli. Naye Bibby alijibu mapigo kwa kumwambia James kuwa hakumpenda bali kumtaka kwa uzuri wake na kumkomoa kiasi cha kumsimanga kwa mambo ya zamani.
        Bibby alikuwa akiishi majuu kwa kutegemea vibali vya kuishi vya mumewe. Hivyo, asingeweza kufurukuta bali kuvumilia hadi apate vyake. Muda ulizidi kwenda na Bibby akaongeza watoto wawili huku akipanga kulipiza kisasi siku ambayo angepata vibali vyake amuache James na kuanza maisha yake akiwa mtu huru.
        Muda haukupita Bibby akapata vibali. Bila kungoja, alimwambia mumewe nia yake ya kutaka kuachana. Kabla ya kufanya hivyo, Bibby alipata ushauri kuwa kwa vile watoto wao walikuwa bado wachanga, kama wangeachana, angebaki na watoto na serikali ingemsaidia kuwatunza na pia kwa kumlazimisha James atoe pesa ya matunzo ya familia.
Kwa kuwa na haki ya kukaa na watoto, pia Bibby alipata haki ya kubaki na nyumba yao. Hili, halikuingia akilini mwa James aliyembembeleza warudi nyumbani Afrika walimalize. Bibby alikataa katakata.
        James aliamua kumuua kwa kumpiga na kitu kizito na kunyonga watoto wao na kukimbia hadi alipokamatwa na kufungwa maisha na ndoa ya majuu ikaishia kuwa maanguko ya wote.

Chanzo: Mwananchi, Aprili 12, 2026.

Msiuane kwa mali mtakamatwa au kuziacha

 Kuna visa vingi vinajulikana ambapo wanandoa hutoana roho kisa mali. Japo tutakachojadili hapa si kipya, kuna mafunzo mapya tunaweza kutoa tokana na ima uzoefu wetu au wenu. Hivi karibuni,visa vya wanadoa kutoana uhai juu ya mali vimezidi kushamiri. Si kwamba havikuwepo. Hasha. Vilikuwapo. Ila siku hizi vimezidi. Hii ni kutokana na utanda wazi na welewa wa binadamu juu ya dhana nzima ya mali au utajiri.
            Kwa wale wa kizazi chetu, yaani wa kuanzia miaka 50 kwenda juu, wimbi la mauaji baina ya wanandoa wakigombea mali ni jambo ambalo halikuzoeleka japo lilikuwapo si kwa kiwango cha sasa. Hata hivyo, kwa wengi waliokua wakati wa mfumo wa ujamaa, tulifundishwa kutopenda vitu bali utu. Hata hivyo, hii haizuii zile jamii zinazojulikana kwa uovu huu ambazo ziliendelea na tamaa, unyama na uvivu wa kutafuta vya kutaka kuvuna wasipopanda. Kwanini kuaana kwa ajili ya mali kana kwamba mtaondoka nazo mtakapokufa?
            Ni ukatili na unyama kiasi gani kuuana kwa ajili ya vitu vinavyoweza kutafutwa vikapatikana? Tokana na matukio mengi tuliyodurusu kwa muda kitambo, tuligundua kuwa hao wanaowaua wenzao ili wachukue mali peke yao, mara nyingi, hubainika na kuishia gerezani kama siyo damu za waliowaua kuwataabisha.
            Kuna kisa kimoja cha kusikitisha kilichotokea nchini Marekani mwaka jana kwenye jimbo la Texas ambako mwanamke mmoja katili alimuua mumewe kwa kumpiga risasi tatu ili achukue mali zake za mamilioni. Pamoja na kujitahidi kuficha ushahidi ukiwamo mwili wa marehemu aliyetoweka, alikamatwa. Sasa anangojea haki ichukue mkondo wake akiwa korokoroni.
            Mama huyu unayeweza kumuita shetani, aliuficha mwili wa marehemu chini ya sehemu ya kuhifadhia takataka na kudai kuwa mume wake alikuwa nchi jirani akijirusha na kimwana wakati alishamnyongelea mbali. Baada ya majirani kutomuona mume, walipiga simu polisi ambao walikuja na kumhoji akatoa taarifa za kujichanganya na kuwafanya watafute hati ya upekuzi na kugundua mwili wa marehemu ukiwa umeishaoza baada ya kufichwa kwa miezi minne.
            Katika kufuatilia visa hivi vya kikatili na kinyama, tuligundua kuwa wengi wa wanaofanya unyama huu ni wavivu wa kutafuta, wakatili, wajinga, waroho na wapenda vya dezo. Kwanini kumuua mwenzio tena kwa mali alizotafuta mwenyewe kama kweli wahusika siyo kama chawa wapendao kunyonya wenzao? Hata chawa huwa hawawaui wale wanaowanyonya.
            Pamoja na madhaifu tajwa hapo juu, kesi nyingi za aina hii zinaonyesha kuwa kuna uwezekano wa ugonjwa wa akili unaowasumbua wauaji hawa ambao hawana tofauti na wauaji wengine. Wapo wanaosema kuwa mauaji na ukatili huu ima husababishwa na chuki, hasira, visasi, woga, na mengine mengi kama hayo yatokanayo ya kuachika au kuchelea kuachika.
            Katika baadhi ya jamii, yapo makabila yenye mchezo huu yatokanayo na mashindano na tamaa ya utajiri. Watu hawa huolewa kwa makusudi wakijua wanachopanga kufanya baadaye. Mara nyingi, huwalenga wenye nazo na siyo hohehahe. Katika jamii hizi mke au mume kumuua mwenzake kwa ajili ya tamaa ya utajiri wa haraka ni jambo la kawaida.
            Kitu kingine kilichojitokeza kwenye jinai na kadhia hii ni wahusika kuishia kutofaidi hizo mali japokuwa wapo wachache wanaofanikiwa. Hata hivyo, bado wanaonusurika huishi kwa matatizo yawe ya kiafya au kiakili tokana na hisia za hatia waliyotenda.  Japo hatujafanya utafiti wa kisayansi, kuna imani kuwa yeyote amwagaye damu ya mwenzake, damu hiyo itamuandama. Kuna ukweli katika hili. Wauaji wanaweza kuficha mateso wanayopata au kupitia, ukweli ni kwamba wanatesema kwa hatia hasa nyoyoni mwao.
            Mwisho, badala ya jamii kuangalia na wengine kushabikia hata kushangilia hawa wale wenye uvivu wa kutafuta lakini wakawa na tamaa ya mali, inabidi ianze kuchukua hatua kama vile kupinga ujahili na unyama huu. Ukitaka kujua ukweli wa haya tunayoandika, kama kuna yeyote aliyewahi kufanya hivi unayemjua au kumsoma, jikumbushe mwisho wake. Wengine wanaishi kwa kutegemea madawa ya usingizi na ulevi kutokana na mateso ya dhambi na ukatili walivyowafanyia wenzao. Haiwezekani uue ambacho huwezi kukiumba uwe salama. Na kama utakuwa salama ni kwa muda.

Chanzo: Mwananchi,Jpili 5 Aprili, 2026.

Fyatu afyatua vitegemezi vyake tegemezi na wapenda dezo mgongoni mwake

 

 Baada ya kushuhudia kilichotokea kaya jirani kwa fyatu mwenzangu hayati Ken Aliyeunda kaya, nimestuka na kuogopa japo najiamini sana. Kwa wasionyaka inshu ni kwamba, kule Dhambia, kitegemezi cha munene wa zamani kilijikuta pakanga. Katika kufanya uchunguzi na unoko, lisrikal la kule kwa ‘roho’ mbaya yake si liliinyaka kuwa kitegemezi cha munene wa zamani aliyenyotoka roho kule kwa Fyatu Madiba kilikuwa na ukwasi wa kutisha. Kila mwanakaya alishangaa namna kitegemezi ambacho hakijawahi kupiga mzigo wowote  hata kufagia chumba chake zaidi ya kubukanya mali za mafyatu kilivyokuwa na ukwasi wa kunuka. Je, viko vingapi kama hivi kwenye bara hili lililopotea kwa uzwazwa wakati lina uchumi lakini linaukalia?

            Inshu iko hivi. Mtoi wa mdosi wa kule wa zamani alikuwa anamilki mahekalu, madude ya bei mbaya usipime ambavyo hakuna maelezo ya miujiza iliyotumika kwa fyatu kula kulala alivyoipata. Je, aliupataje huu ukwasi ambao unawahangaisha na kuwashinda Mafyatu wachakalikaji? Simpo. Dingi wake alikuwa dingi wa kaya. Hivyo, kwa kutumia mamlaka na ubini aka surname wa dingi, jamaa alipiga njuluku ndefu pakubwa. Wakati wanakaya wakisota hadi kunyotolewa roho na ukapuku, mtoi alikuwa akijienjoi tu na kuwacheka na kuwashangaa. Je, wapo wangapi kama huyu chawa, au tuseme funza, barani kwetu? Kweli, usiposhangaa ya Abudili aka mtoi wa madili, utashangaa ya Dalie mwana wa rungu. Jamaa alikuwa na ndinga kama mia hivi na mihekalu kama hamsini. Hapa, hatujagusia njuluku alizosweka ughaibuni na zile anazotapanya akijichotea ujiko kumbe jizi tu. Anyways, hayo ndo maajabu ya bara letu linaloitwa kapuku wakati ni tajiri wa kunuka.

            Juzi, tulifanya kikao cha ghafla na Bi Mkubwa na kudurusu kadhia hii nyemelezi ya mafyatu nyemelezi watumiao unene wa madingi au ndugu zao. Tulikuja na mkakati wa kuokoa mali za Mafyatu na kulinda hesima yetu. Baada ya hapo, tuliwaita vitegemezi wetu wote na kuwapasha inshu na uamuzi wetu kuntu.

         Kwanza, hawakuamini. Walidhani tulikuwa tunawatania wakati huwa hatuna utani nao. Ilibidi waumie tu na kukubali haya mabadiliko adimu duniani japo kwa shingo upande.        

            Pili, walijaribu kupinga. Niliwapa wazi kuwa unene wangu si wao. Nao, wakatafute wao kama ni rahisi kama walivyokuwa wakifyatua njuluku za mafyatu kwa kunitumia. Mie ni faya na nomi kinomi. Siyo kama akina Mobutu na M7.

        Tatu, walistuka na kuchukia. Baada ya kuwapasha inshu, tuliazimia kuwa, kuanzia sasa, maulaji yangu kama prezo wa Mafyatu utakuwa wangu na Bi Mkubwa tu. Hivyo, wajiju,    

         Nne, tumepiga marufuku kutumia ubini wetu kuwapiga Mafyatu. Tumewapa wazi kuwa tunachelea mafyatu wanaweza kufyatuka wakatufyatua kwa kuwafyatua kizwazwa. Wewe uliona wapi mtoto mchanga kunyonyesha? Uliona wapi?

            Zamani, nilidhani wachunwao na vyaungudoa ni warume wakwere. Kumbe na wanene wanachunwa tena na vitegemezi vyao, jamaa, mashosti, na marafiki zao! Fyatu zima linaacha kuchapa kazi. Linanyonya na kuwafyatua mafyatu kwa vile ni rafiki, toi, au shosti la munene. Acheni uvivu. Tafuteni ngori mheshimike.

            Kwa vile mie naona mbali, nimeamua rasmi kukomesha upigaji wa kutumia mamlaka yangu. Hata Bi Mkubwa tumekubaliana afute ile asasi yake ya ulaji Ulaji iitwayo  BiMkubwa Opportunity and Maulaji ya Unene (BOMU). Hata ile bajeti iliyokuwa ikipangiwa ofisi yake nimeipiga panga. Lazima kieleweke. Kuanzia sasa, nakinukisha kwa wale wote wapenda dezo kwa kutumia migongo ya madingi wao wanene. Nimewaamuru vitegemezi vyetu kutafuta kazi halali. Kwa vile vimeishatimiza umri wa mafyatu wazima, havitaruhusiwa hata kupewa ndinga za mafyatu. Kwani, alivichagua nani na vinamtumikia nani zaidi ya matumbo na tamaa zao? Lazima tubadilike kabla hatujabadilishwa. Isitoshe, ulaji wa dezo na unene vina mwisho.

    Vitegemezi nilivyovipa uteuzi sasa naubatilisha vikahangaike nyenyewe nymbaff kabisa.

            Katika kutenda haki, kuanzia sasa, nimetoa amri ya watoi wote wa wanene na wanene wenyewe kusoma alama za nyakati. Itawabidi wajiandae kusomea kwenye shule za Kayumba kama mafyatu wengine.  Kwa wanene, hakuna kupeleka watoi ughaibuni au kwenye intaneshno skuli wakati shule na vyuo tunavyo hapa tena vya kumwaga. Hii, itasaidia kuwazuia wanene kupiga njuluku za mafyatu. Pia, natoa amri wanene wote kwenye Fyatuland kuacha kwenda ughaibuni kujichunguza afya zao wakati hapa tunayo mahospitali lukuki.

            Kuongoza kwa mfano, nimeamuru vitegemezi vyetu viwili vilivyogoma kwenda chuo, vitafute vyuo na kuchukua nkopo  kama mafyatu wengine. Hakuna cha kutegemea jina langu tena kuishi dezo kana kwamba havina mikono na vichwa. Nimechukua hatua hizi adimu duniani kwa kuogopa kuendelea kuwafyatua mafyatu hadi wafyatuke wanifyatue. Mwenye macho asikie uzuri. Mwenye masikio ajionee.

        Lazima ningoze kifyatu tena kwa mfano. Kuanzia sasa, hakuna ndugu yangu awe wa kweli au wa kuokoteza atapewa upendeleo. Hata kule kijijini kwetu ambako tulikuwa tumeanza miradi ya upendeleo, nimepiga kalamu. Nimesemaje? Kwani, niko wapi?

Chanzo: Mwananchi Jtano jana.

Msiuane kwa mali mtakamatwa au kuziacha

Kuna visa vinavyozidi kuongezeka ambapo wanandoa hutoana roho kisa mali. Japo tutakachojadili hapa si kipya, kuna mafunzo mapya tunaweza kutoa tokana na ima uzoefu wetu au wenu. Hivi karibuni,visa vya wanadoa kutoana uhai juu ya mali vimezidi kushamiri. Si kwamba havikuwepo. Hasha. Vilikuwapo. Ila siku hizi vimezidi. Hii ni kutokana na utanda wazi na welewa wa binadamu juu ya dhana nzima ya mali au utajiri.
            Kwa wale wa kizazi chetu, yaani wa kuanzia miaka 50 kwenda juu, wimbi la mauaji baina ya wanandoa wakigombea mali ni jambo ambalo halikuzoeleka japo lilikuwapo si kwa kiwango cha sasa. Hata hivyo, kwa wengi waliokua wakati wa mfumo wa ujamaa, tulifundishwa kutopenda vitu bali utu. Hata hivyo, hii haizuii zile jamii zinazojulikana kwa uovu huu ambazo ziliendelea na tamaa, unyama na uvivu wa kutafuta vya kutaka kuvuna wasipopanda. Kwanini kuaana kwa ajili ya mali kana kwamba mtaondoka nazo mtakapokufa?
            Ni ukatili na unyama kiasi gani kuuana kwa ajili ya vitu vinavyoweza kutafutwa vikapatikana? Tokana na matukio mengi tuliyodurusu kwa muda kitambo, tuligundua kuwa hao wanaowaua wenzao ili wachukue mali peke yao, mara nyingi, hubainika na kuishia gerezani kama siyo damu za waliowaua kuwataabisha.
            Kuna kisa kimoja cha kusikitisha kilichotokea nchini Marekani mwaka jana kwenye jimbo la Texas ambako mwanamke mmoja katili alimuua mumewe kwa kumpiga risasi tatu ili achukue mali zake za mamilioni. Pamoja na kujitahidi kuficha ushahidi ukiwamo mwili wa marehemu aliyetoweka, alikamatwa. Sasa anangojea haki ichukue mkondo wake akiwa korokoroni.
            Mama huyu unayeweza kumuita shetani, aliuficha mwili wa marehemu chini ya sehemu ya kuhifadhia takataka na kudai kuwa mume wake alikuwa nchi jirani akijirusha na kimwana wakati alishamnyongelea mbali. Baada ya majirani kutomuona mume, walipiga simu polisi ambao walikuja na kumhoji akatoa taarifa za kujichanganya na kuwafanya watafute hati ya upekuzi na kugundua mwili wa marehemu ukiwa umeishaoza baada ya kufichwa kwa miezi minne.
            Katika kufuatilia visa hivi vya kikatili na kinyama, tuligundua kuwa wengi wa wanaofanya unyama huu ni wavivu wa kutafuta, wakatili, wajinga, waroho na wapenda vya dezo. Kwanini kumuua mwenzio tena kwa mali alizotafuta mwenyewe kama kweli wahusika siyo kama chawa wapendao kunyonya wenzao? Hata chawa huwa hawawaui wale wanaowanyonya.
            Pamoja na madhaifu tajwa hapo juu, kesi nyingi za aina hii zinaonyesha kuwa kuna uwezekano wa ugonjwa wa akili unaowasumbua wauaji hawa ambao hawana tofauti na wauaji wengine. Wapo wanaosema kuwa mauaji na ukatili huu ima husababishwa na chuki, hasira, visasi, woga, na mengine mengi kama hayo yatokanayo ya kuachika au kuchelea kuachika.
            Katika baadhi ya jamii, yapo makabila yenye mchezo huu yatokanayo na mashindano na tamaa ya utajiri. Watu hawa huolewa kwa makusudi wakijua wanachopanga kufanya baadaye. Mara nyingi, huwalenga wenye nazo na siyo hohehahe. Katika jamii hizi mke au mume kumuua mwenzake kwa ajili ya tamaa ya utajiri wa haraka ni jambo la kawaida.
            Kitu kingine kilichojitokeza kwenye jinai na kadhia hii ni wahusika kuishia kutofaidi hizo mali japokuwa wapo wachache wanaofanikiwa. Hata hivyo, bado wanaonusurika huishi kwa matatizo yawe ya kiafya au kiakili tokana na hisia za hatia waliyotenda.  Japo hatujafanya utafiti wa kisayansi, kuna imani kuwa yeyote amwagaye damu ya mwenzake, damu hiyo itamuandama. Kuna ukweli katika hili. Wauaji wanaweza kuficha mateso wanayopata au kupitia, ukweli ni kwamba wanatesema kwa hatia hasa nyoyoni mwao.
            Mwisho, badala ya jamii kuangalia na wengine kushabikia hata kushangilia hawa wale wenye uvivu wa kutafuta lakini wakawa na tamaa ya mali, inabidi ianze kuchukua hatua kama vile kupinga ujahili na unyama huu. Ukitaka kujua ukweli wa haya tunayoandika, kama kuna yeyote aliyewahi kufanya hivi unayemjua au kumsoma, jikumbushe mwisho wake. Wengine wanaishi kwa kutegemea madawa ya usingizi na ulevi kutokana na mateso ya dhambi na ukatili walivyowafanyia wenzao. Haiwezekani uue ambacho huwezi kukiumba uwe salama. Na kama utakuwa salama ni kwa muda.
Chanzo: Mwananchi Jpili leo.